Bakı.Trend:

Dublin görüşləri Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyətinin təkcə enerji təchizatı ilə məhdudlaşmadığını, ölkəmizin qitənin təhlükəsizlik, nəqliyyat və iqtisadi bağlantılar arxitekturasında mühüm yer tutduğunu bir daha ortaya qoydu. Prezident İlham Əliyevin İrlandiyada keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin 9-cu Zirvə Toplantısında iştirakı, bir sıra dövlət və hökumət başçıları ilə görüşləri, xüsusilə Böyük Britaniya ilə Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin mübadiləsi Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin və siyasi çəkisinin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.

Bu səfərin diplomatik əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Avropanın gələcəyinin müzakirə olunduğu platformada özünü yalnız enerji resursları ixrac edən ölkə kimi deyil, həm də Avropanın təhlükəsizliyi, rəqabətqabiliyyətliliyi və Asiya ilə bağlantıları üçün əhəmiyyətli tərəfdaş kimi təqdim etdi. Sammitin “Avropa – güclü, təhlükəsiz və əlaqəli” mövzusu, eləcə də rəqabətqabiliyyətli Avropanın yaradılması, innovasiya, nəqliyyat bağlantıları və əlçatan enerji məsələlərinə həsr olunmuş müzakirələr Azərbaycanın maraqlarının və imkanlarının gündəmin mərkəzində olduğunu göstərirdi.

Prezident İlham Əliyevin Dublin səfəri çərçivəsində keçirdiyi görüşlərin coğrafiyası da diqqət çəkir. Dövlət başçısı Ukrayna, Moldova, Bolqarıstan, Ermənistan, Yunanıstan, Çexiya, Rumıniya və Litvanın liderləri, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Borhem ilə təmaslar qurdu. Bu görüşlər Azərbaycanın həm Şərqi Avropa, həm Balkanlar, həm də Avropa institutları ilə əlaqələrinin geniş siyasi gündəliyə malik olduğunu göstərdi. Antonio Koştanın Prezident İlham Əliyevi Avropa İttifaqına səfərə dəvət etməsi isə Bakı ilə Brüssel arasında dialoqun davam etdirilməsində qarşılıqlı marağın ifadəsi idi.

Britaniya ilə sənəd: Aİ üzvü olmayan Avropa gücü ilə strateji tərəfdaşlıq

Dublin səfərinin ən mühüm siyasi nəticələrindən biri Azərbaycanla Böyük Britaniya arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin mübadiləsi oldu. Sənəd Prezident İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Borhem arasında keçirilən görüşdə mübadilə edildi. Bu məqam xüsusi əhəmiyyət daşıyır: Böyük Britaniya Avropa İttifaqının üzvü deyil, lakin Avropanın siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sistemində aparıcı güclərdən biridir. Belə bir ölkə ilə münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində rəsmiləşdirilməsi Azərbaycanın Avropadakı tərəfdaşlıq şəbəkəsinin Aİ institutlarından daha geniş olduğunu nümayiş etdirir.

Birgə Bəyannamə müdafiə və təhlükəsizlik, ticarət və investisiya, enerji, nəqliyyat bağlantıları, bərpaolunan enerji, yüksək texnologiyalar və digər sahələrdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsini nəzərdə tutur. Sənəddə Orta Dəhlizin inkişafına dəstək, infrastruktur və logistika layihələri, təmiz enerji keçidi, eləcə də müdafiə və hüquq-mühafizə sahələrində əməkdaşlıq istiqamətləri yer alır. Bu, münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığını, konkret iqtisadi və təhlükəsizlik gündəliyi üzərində qurulduğunu göstərir.

Prezident İlham Əliyev görüşdə Böyük Britaniyanın Azərbaycanın ən böyük Avropa investoru olduğunu da vurğulayıb. Otuz ildən artıq davam edən enerji əməkdaşlığının yeni mərhələyə keçməsi, bərpaolunan enerji, yüksək texnologiyalar və süni intellekt sahələrində imkanların müzakirəsi sənədin iqtisadi məzmununu daha da gücləndirir. Başqa sözlə, Dublin görüşü Azərbaycanın ənənəvi enerji tərəfdaşlığını yeni iqtisadi sahələrə daşımaq niyyətini də ortaya qoydu.

Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın artan çəkisi

Dublində keçirilən “Rəqabətqabiliyyətli Avropanın yaradılması – innovasiya, bağlantılar və əlçatan enerji” mövzusunda dəyirmi masada Prezident İlham Əliyevin çıxışı səfərin iqtisadi məzmununu aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısı Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair 2022-ci ildə imzalanmış Anlaşma Memorandumunu xatırladaraq, həmin vaxtdan etibarən ölkəmizin Avropa İttifaqına qaz təchizatını 8 milyard kubmetrdən 13 milyard kubmetrə çatdırdığını bildirdi. Prezidentin sözlərinə görə, bu həcm Azərbaycanın ümumi qaz ixracının demək olar ki, yarısını təşkil edir.

Bu rəqəm Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində tutduğu mövqenin miqyasını göstərir. Hazırda ölkəmiz Avropa İttifaqının 10 üzv dövlətinə qaz ixrac edir. Üstəlik, Prezident İlham Əliyev qaz təchizatının artırılmasının planlaşdırıldığını, bu istiqamətdə yeni yataqların kəşf edildiyini diqqətə çatdırıb. Deməli, Azərbaycanın Avropaya enerji təchizatındakı rolu artıq mövcud həcmlərlə məhdudlaşmır, gələcək artım üçün də real resurs bazasına söykənir.

Dövlət başçısının çıxışında xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri Bakıdan İtaliyaya qədər uzanan və yeddi ölkənin ərazisindən keçən qaz kəmərinin tam gücü ilə işləməsi idi. Prezident bildirdi ki, Bolqarıstandakı interkonnektorlar vasitəsilə bu sistem Avropa İttifaqının 10 ölkəsini təchiz edir. Eyni zamanda, Yunanıstana və İtaliyaya gedən kəmərin ötürmə gücü 10 milyard kubmetrdən 11,2 milyard kubmetrə çatdırılıb. Bu faktlar Cənub Qaz Dəhlizinin Avropa üçün artıq işlək və strateji əhəmiyyətli infrastruktur olduğunu təsdiqləyir.

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın emal müəssisələrinin ümumi istehsal həcminin 30 milyon ton olduğunu da diqqətə çatdırıb. Bu göstərici ölkənin enerji sektorunda yalnız xammal ixracatçısı kimi deyil, həm də geniş istehsal və emal imkanlarına malik iqtisadi tərəfdaş kimi çıxış etdiyini göstərən mühüm məqamdır.

Məhz buna görə Avropa İttifaqının Cənub Qaz Dəhlizinin genişləndirilməsinə daha fəal maliyyə və investisiya dəstəyi verməsi strateji zərurət kimi qiymətləndirilməlidir. Əgər Avropa Azərbaycan qazının həcminin artırılmasında maraqlıdırsa, bu maraq boru kəmərlərinin ötürmə imkanlarının genişləndirilməsi, yeni yataqların işlənməsi və əlaqəli infrastrukturun inkişafı üçün uzunmüddətli investisiya mexanizmləri ilə müşayiət olunmalıdır. Enerji təhlükəsizliyi yalnız təchizatçının üzərinə düşən öhdəlik deyil; bu, istehsalçı, tranzit ölkələr və istehlakçı bazarlar arasında qarşılıqlı investisiya və məsuliyyət tələb edən sistemdir.

Azərbaycan - Avropanın təhlükəsizlik və bağlantı arxitekturasında mühüm halqa

Bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyi məsələsi yalnız qazın hansı ölkədən alınması ilə ölçülmür. Təchizat marşrutunun təhlükəsizliyi, siyasi sabitlik, tranzit infrastrukturunun dayanıqlılığı və uzunmüddətli əməkdaşlıq imkanları da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Məhz bu baxımdan Azərbaycan Avropa üçün xüsusi mövqeyə malikdir.

Şimal və cənub istiqamətlərində mövcud geosiyasi gərginliklər və təhlükəsizlik riskləri Avropa ilə Asiya arasında alternativ, etibarlı və proqnozlaşdırıla bilən bağlantıların əhəmiyyətini artırır. Bu şəraitdə Azərbaycan üzərindən keçən Orta Dəhliz Şərq-Qərb, eyni zamanda Şimal-Cənub marşrutları üzrə ticarətin davamlılığı üçün mühüm, bəlkə də yeganə alternativə çevrilir. Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya çıxış təmin edən bu marşrut ölkəmizin coğrafi mövqeyini real iqtisadi və siyasi üstünlüyə çevirir.

Azərbaycanın üstünlüyü yalnız coğrafiya ilə bağlı deyil. Ölkə regionun ən böyük iqtisadiyyatına malikdir, enerji və nəqliyyat infrastrukturu formalaşdırıb, geniş beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələri qurub. Siyasi sabitlik və təhlükəsizlik mühiti isə uzunmüddətli investisiyalar və tranzit layihələri üçün mühüm şərtlər yaradır. Bu xüsusiyyətlər Azərbaycanın Cənubi Qafqazda sabitlik və əməkdaşlıq mərkəzi kimi rolunu gücləndirir.

Avropanın təhlükəsizlik arxitekturası formalaşarkən Azərbaycan kimi tərəfdaşların rolu nəzərə alınmalıdır. Çünki qitənin təhlükəsizliyi onun sərhədləri ilə bitmir; enerji təchizatının, ticarət yollarının və strateji bağlantıların keçdiyi ərazilərdə sabitlik Avropanın öz iqtisadi və siyasi təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir. Azərbaycan bu mənada Avropa ilə Asiya arasında təhlükəsiz bağlantıların qurulmasında mühüm halqadır.

Enerjidən yaşıl iqtisadiyyata, tranzitdən yeni investisiyalara

Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyəti qaz ixracı ilə yekunlaşmır. Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialı, ölkənin günəş enerjisi layihələri, Mərkəzi Asiya ilə yaşıl enerji bağlantıları və Qara dənizin dibi ilə elektrik kabelinin çəkilməsi təşəbbüsü gələcək əməkdaşlığın yeni istiqamətləridir. Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə və Bolqarıstan arasında bərpaolunan enerjinin Avropa bazarlarına çatdırılması üzrə razılaşmalar da bu perspektivin artıq siyasi və praktiki müstəvidə müzakirə olunduğunu göstərir.

Bu layihələrin reallaşması Avropanın enerji mənbələrini və marşrutlarını şaxələndirməsinə, Azərbaycanın isə enerji ixracatında yeni mərhələyə keçməsinə imkan verə bilər. Eyni zamanda, Orta Dəhlizin inkişafı, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının Azərbaycan ərazisində kəsişməsi ölkəmizin logistika və ticarət mərkəzi kimi mövqeyini möhkəmləndirir.

Dublindəki görüşlərdən çıxan əsas nəticə budur: Azərbaycan Avropanın ehtiyac duyduğu enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik imkanlarını bir araya gətirən tərəfdaşdır. Bu imkanların daha da genişlənməsi üçün Avropa İttifaqının Cənub Qaz Dəhlizinə, Orta Dəhlizə və yaşıl enerji bağlantılarına investisiya yatırması yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Avropanın maraqlarına uyğundur.

Prezident İlham Əliyevin Dublin diplomatiyasının mahiyyəti də məhz bu reallığı beynəlxalq tərəfdaşların diqqətinə çatdırmaqdan ibarət idi: Azərbaycan etibarlı tərəfdaşdır, üzərinə götürdüyü enerji öhdəliklərini yerinə yetirir, yeni bağlantılar yaradır və regionda sabitliyin qorunmasında maraqlıdır. Ölkə başçısının müxtəlif beynəlxalq platformalarda vurğuladığı kimi, Azərbaycan regionda sabitlik və təhlükəsizlik amili kimi çıxış edir. Qarşıdakı illərdə də ölkəmizin bu rolunu davam etdirməsi həm milli maraqlarımıza, həm də Avropa ilə Asiya arasında əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edəcək.

Dublin səfəri bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu konkret layihələrə, enerji təchizatına, nəqliyyat bağlantılarına və siyasi dialoqa söykənir. Avropanın bu reallığı daha aydın dərk etməsi isə ölkəmiz üçün yeni iqtisadi imkanlar və daha geniş diplomatik manevr sahəsi yaradır.