Bakı. Trend:

Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammiti və “ŞƏT+” formatında görüş təşkilatın qarşıdakı dövr üçün prioritetlərini bir daha gündəmə gətirib.

Bişkek sammitinin gedişatı, ölkə liderlərinin verdiyi mesajlar və təkliflər göstərir ki, təşkilat Avrasiya kontinentinin gələcək inkişaf xəritəsini müəyyənləşdirən əsas mərkəz olmağa iddialıdır. Bu baxımdan nəqliyyat və logistika məsələləri artıq yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi əhəmiyyət daşıyır. Avrasiyanın müxtəlif regionlarını birləşdirən alternativ marşrutların inkişaf etdirilməsi ŞƏT ölkələri üçün həm ticarət imkanlarının genişləndirilməsi, həm də qlobal təchizat zəncirlərinin dayanıqlığının artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycanın bu prosesdəki rolu isə xüsusi diqqət çəkir.

Ölkəmizin üstünlüyü yalnız Avrasiyanın mühüm coğrafi nöqtəsində yerləşməsi ilə bağlı deyil. Son illərdə Azərbaycanın yaratdığı nəqliyyat infrastrukturu, inkişaf etdirdiyi beynəlxalq dəhlizlər və regional logistika layihələrində iştirakı bu coğrafi mövqeyi real iqtisadi imkanlara çevirib. Mərkəzi Asiya, Çin, Cənubi Qafqaz və Avropa arasında əlaqələrin genişləndiyi bir vaxtda Azərbaycan ŞƏT məkanından Avropa bazarlarına çıxış üçün mühüm bağlantı nöqtələrindən birinə çevrilir.

Bu baxımdan Azərbaycanın rolu xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafında özünü göstərir. Çin və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi, Azərbaycan, Cənubi Qafqaz və Türkiyə üzərindən Avropa ilə birləşdirən marşrut ŞƏT ölkələri üçün qlobal ticarətə alternativ çıxış imkanları yaradır. Azərbaycanın Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu və digər nəqliyyat infrastrukturu bu bağlantının əsas elementləri sırasındadır.

Azərbaycanın Orta Dəhlizə töhfəsi yalnız öz ərazisindən keçən yüklərin həcminin artırılması ilə məhdudlaşmır. Bakı marşrutun ötürücülük qabiliyyətinin genişləndirilməsi üçün konkret layihələr həyata keçirir və dəhlizin digər iştirakçı ölkələrinin nəqliyyat imkanlarının inkişafına da sərmayə qoyur.

Statistik göstəricilər Orta Dəhlizin sürətlə böyüdüyünü göstərir. 2019–2021-ci illərdə marşrut üzrə yükdaşımaların həcmi təxminən 0,6–0,8 milyon ton olduğu halda, 2025-ci ildə bu göstərici 4 milyon tonu ötüb. Bir neçə il ərzində yükdaşımaların həcminin 5 dəfədən çox artması Orta Dəhlizin artıq regional marşrutdan Avrasiya miqyasında əhəmiyyətli alternativ nəqliyyat xəttinə çevrildiyini göstərir.

Azərbaycanın Orta Dəhlizin inkişafına verdiyi töhfənin mühüm nümunələrindən biri Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu xəttinin Gürcüstan hissəsinin modernizasiyasıdır. Orta Dəhlizin vacib seqmentlərindən biri olan BTQ-nin Gürcüstan ərazisində aparılan modernizasiya işləri nəticəsində xəttin illik yükötürmə qabiliyyəti 1 milyon tondan 5 milyon tona çatdırılıb. Bu, Azərbaycanın yalnız öz tranzit imkanlarını artırmadığını, eyni zamanda marşrutun digər iştirakçılarının infrastruktur imkanlarının genişləndirilməsinə də töhfə verdiyini göstərir. Başqa sözlə desək, Azərbaycanın həyata keçirdiyi və maliyyə dəstəyi verdiyi infrastruktur layihələri bütövlükdə Orta Dəhlizin ötürücülük qabiliyyətinin və rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına xidmət edir.

Beləliklə, Bakı üçün məsələ yalnız tranzit gəlirlərinin artırılması deyil. Azərbaycanın həyata keçirdiyi infrastruktur layihələri Orta Dəhlizin ümumi ötürücülük qabiliyyətinin yüksəldilməsinə, marşrutun rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına və iştirakçı ölkələrin qlobal bazarlara çıxışının genişləndirilməsinə xidmət edir.

Azərbaycanın nəqliyyat strategiyası isə Şərq–Qərb istiqaməti ilə məhdudlaşmır. Ölkə eyni zamanda Hindistan və Fars körfəzi regionunu İran, Azərbaycan və Rusiya üzərindən Şimali Avropa bazarları ilə birləşdirən Şimal–Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin fəal iştirakçısıdır.

Bişkekdə keçirilən bugünkü ŞƏT sammitinin gündəliyi də göstərir ki, nəqliyyat və logistika məsələləri təşkilatın gələcək inkişafında daha böyük rol oynayacaq. Avrasiyada formalaşan yeni tranzit xəritəsi ŞƏT ölkələrinin ticarət imkanlarını genişləndirir, alternativ marşrutların inkişafını sürətləndirir və qlobal təchizat zəncirlərinin dayanıqlığını artırır.

Azərbaycanın yanaşması göstərir ki, Bakı öz ərazisindən keçən marşrutlardan faydalanmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda həmin marşrutların infrastrukturunun və ötürücülük qabiliyyətinin artırılmasına sərmayə qoyaraq bütün iştirakçı ölkələrin logistika imkanlarının genişlənməsində maraqlıdır.

Nəticə olaraq, Bişkek sammiti bir daha təsdiqlədi ki, ŞƏT-in gələcəyi və dayanıqlığı birbaşa nəqliyyat-logistika dəhlizlərinin effektivliyindən asılıdır. Avrasiya kontinentində formalaşan bu yeni tranzit xəritəsi həm təşkilat ölkələrinin iqtisadi suverenliyini gücləndirir, həm də Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazı qlobal ticarətin əvəzedilməz tranzit mərkəzlərinə çevirir.

Bu yeni nəqliyyat arxitekturasında Azərbaycanın mövqeyi xüsusilə diqqət çəkir. Orta Dəhliz vasitəsilə Şərq–Qərb bağlantısını, Şimal–Cənub dəhlizi vasitəsilə isə Şimali Avropa ilə Cənubi Asiya arasındakı bağlantını gücləndirən Azərbaycan artıq yalnız tranzit ölkə kimi deyil, Avrasiyanın müxtəlif nəqliyyat istiqamətlərini birləşdirən və bu marşrutların inkişafına praktiki töhfə verən əsas logistika aktorlarından biri kimi çıxış edir. Bu isə Azərbaycanın regional və qlobal ticarət sistemində strateji çəkisinin bundan sonra da artacağını göstərir.

ŞƏT-in iqtisadi gündəliyi genişləndikcə, Asiya ilə Avropa arasında etibarlı, şaxələndirilmiş və rəqabət qabiliyyətli nəqliyyat bağlantılarına ehtiyac da artır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, müasir infrastrukturu və beynəlxalq dəhlizlərdə fəal iştirakı isə Bakının bu prosesdəki strateji çəkisini daha da artırır.