Bakı. Trend:

Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı (AIIB) Azərbaycanın inkişaf prioritetlərinə uyğun, regional bağlantı və iqlim məqsədlərinə töhfə verən, dayanıqlı inkişaf nəticələri yaradan şaxələndirilmiş və yüksək keyfiyyətli layihələr portfelinin formalaşdırılmasını davam etdirəcək.

Bunu AIIB-nin 2-ci region üzrə dövlət sektoru müştəriləri ilə iş üzrə Baş direktoru Syaohun Yanq Trend-ə müsahibəsində deyib.

AIIB Azərbaycanda müxtəlif sahələr üzrə yeni layihələr görür

Syaohun Yanq bildirib ki, AIIB ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın əhatə dairəsi genişlənir və hazırda tərəfdaşlıq şəhər mobilliyi, bərpa olunan enerji, su və regional bağlantı sahələrini əhatə edir.

“Biz bütün bu istiqamətlər üzrə əhəmiyyətli imkanlar görürük. Bakı Metropoliteninin təsdiqlənmiş birinci mərhələsi layihəsi ilə yanaşı, AIIB 820 milyon ABŞ dolları dəyərində təklif olunan Yaşıl xəttin genişləndirilməsi layihəsini də nəzərdən keçirir. Bərpa olunan enerji sahəsində biz 200 MVt gücündə təklif olunan Abşeron-Qaradağ külək layihəsini qiymətləndiririk”, - deyə o bildirib.

Onun sözlərinə görə, su sektorunda AIIB Direktorlar Şurası Azərbaycanın ilk irimiqyaslı Xəzər dənizi suyunun duzsuzlaşdırılması zavodunun yaradılması üçün 45 milyon ABŞ dolları məbləğində qeyri-suveren maliyyələşdirməni təsdiqləyib.

“Bu layihənin ölkənin su sektorunda ilk dövlət-özəl tərəfdaşlığı olması da gözlənilir”, - deyə Syaohun Yanq qeyd edib.

O bildirib ki, Azərbaycanın Orta Dəhlizdəki rolu nəzərə alınmaqla nəqliyyat və logistika da əhəmiyyətli potensiala malikdir.

“Bərpa olunan enerji, enerji saxlanc sistemləri və elektrik infrastrukturu ölkənin enerji keçidi və regional enerji bağlantısı məqsədlərini dəstəkləyə bilər. Su infrastrukturu uzunmüddətli su təhlükəsizliyinə və iqlim dayanıqlılığına töhfə verə bilər, dayanıqlı şəhər mobilliyi isə Bakı və digər şəhər mərkəzlərinin inkişafını dəstəkləyə bilər. Yaşıl və dayanıqlı maliyyələşdirmə də infrastruktur investisiyaları üçün mövcud kapital mənbələrinin genişləndirilməsinə kömək edə bilər”, - deyə AIIB rəsmisi əlavə edib.

Azərbaycanın regional bağlantıdakı rolu güclənir

Syaohun Yanq Azərbaycanın AIIB-nin təsisçi üzv ölkələrindən biri olduğunu və ölkə ilə qurulan tərəfdaşlığı yüksək qiymətləndirdiklərini bildirib.

“Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazı, Türkiyəni və Avropa bazarlarını birləşdirən strateji mövqeyi Azərbaycana regional bağlantıların, ticarətin və enerji inteqrasiyasının inkişafında mühüm rol verir.

AIIB ilə Azərbaycan arasında 2025-ci ildə imzalanmış Birgə Bəyannamə bu tərəfdaşlığın gələcək inkişafı üçün mühüm çərçivə yaradır. Sənəd çoxillik dinamik investisiya proqramının formalaşdırılmasını nəzərdə tutur və iqlimə davamlı infrastruktur və dekarbonizasiya, yeni nəsil nəqliyyat, Azərbaycanın beynəlxalq ticarət və logistika dəhlizi kimi rolunu dəstəkləyən enerji və rəqəmsal infrastruktur, eləcə də innovativ maliyyələşdirmə və dövlət-özəl tərəfdaşlığı vasitəsilə özəl sektorun iştirakının artırılması istiqamətlərində imkanları müəyyənləşdirir.

Gələcəkdə yanaşmamız hökumətlə sıx əməkdaşlıq edərək Azərbaycanın milli prioritetlərinə uyğun, eyni zamanda regional ictimai faydalara, xüsusilə bağlantılılığa, enerji təhlükəsizliyinə və iqlim dayanıqlılığına töhfə verən çoxillik layihələr portfelinin müəyyənləşdirilməsi və hazırlanmasından ibarət olacaq.

Çoxtərəfli inkişaf bankı kimi bizim rolumuz yalnız maliyyə təmin etməkdən ibarət deyil. Biz beynəlxalq təcrübə, layihələrin hazırlanması imkanları, risklərin idarə edilməsi və digər kapital mənbələrinin səfərbər edilməsi imkanlarını da təqdim edirik. Yaxşı hazırlanmış və şaxələndirilmiş investisiya proqramı vasitəsilə bu tərəfdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi üçün əhəmiyyətli imkanlar görürük”, - o deyib.

Orta Dəhlizin inkişafı üçün 28 milyard dollarlıq investisiya ehtiyacı

AIIB rəsmisi Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun Asiya ilə Avropa arasında ticarət marşrutları şəbəkəsinin mühüm hissəsinə çevrilmək üçün əhəmiyyətli potensiala malik olduğunu bildirib.

“Bakıda keçirilmiş İslam İnkişaf Bankının illik toplantısında səsləndirilən hesablamalara görə, qarşıdakı 15 il ərzində dəhliz üzrə təxminən 28 milyard ABŞ dolları həcmində investisiyaya ehtiyac var. Bu, həm imkanların miqyasını, həm də yaxşı hazırlanmış və maliyyələşdirilə bilən layihələrdən ibarət güclü portfelin formalaşdırılmasının əhəmiyyətini göstərir.

Dəmir yolları və avtomobil yolları əsas rol oynamaqda davam edir, lakin dəhlizin fəaliyyət göstəriciləri bütün logistika zəncirindən asılıdır. Limanlar, gəmiçilik imkanları, logistika mərkəzləri, sərhəd-keçid infrastrukturu, əməliyyat sistemləri və rəqəmsal platformaların hamısı mühüm rol oynayır.

Buna görə də çoxtərəfli inkişaf bankı baxımından prioritet yalnız ayrı-ayrı infrastruktur obyektlərini maliyyələşdirmək deyil, dəhlizin bütövlükdə fəaliyyətinə təsir edən məhdudiyyətləri aradan qaldırmaqdır. Bunun üçün iştirakçı ölkələr arasında koordinasiya, uyğun hallarda sistem və standartların uyğunlaşdırılması, eləcə də bir-birini təkrarlamayan, əksinə tamamlayan investisiya qərarları tələb olunur.

AIIB artıq Transxəzər marşrutu ilə əlaqəli əsas bağlantı investisiyalarını, o cümlədən avtomobil və dəmir yolu layihələrini dəstəkləyir. Gələcəkdə üzv ölkələr və digər inkişaf tərəfdaşları ilə əməkdaşlıq edərək dəhlizin inteqrasiya olunmuş, etibarlı və kommersiya baxımından əhəmiyyətli nəqliyyat şəbəkəsi kimi gücləndirilməsi üçün imkanlar görürük”, - deyə Baş direktor vurğulayıb.

Bakı Limanının inkişafına hazırlıq başlayıb

Syaohun Yanq Bakı Limanı və Ələt ərazisinin Orta Dəhlizin inkişafında mühüm mövqeyə malik olduğunu bildirib.

“Bakı Limanı və daha geniş Ələt ərazisi strateji mövqedə yerləşir. Liman və logistika infrastrukturuna davamlı investisiyalar bu rolu gücləndirə bilər. Yükaşırma imkanlarının artırılması, səmərəli multimodal daşımalar, müasir logistika xidmətləri, rəqəmsal yük idarəetməsi və daha geniş nəqliyyat şəbəkəsi ilə effektiv bağlantılar dəhliz boyunca yüklərin daha proqnozlaşdırıla bilən və səmərəli hərəkətinə töhfə verə bilər”, - deyə o bildirib.

AIIB rəsmisi qeyd edib ki, Bakı Limanı layihəsinin hazırlanmasına artıq master-planın hazırlanması ilə başlanılıb.

“Daha geniş mənada, Bakı Limanı və Ələt logistika ekosisteminin gücləndirilməsi Azərbaycanın inkişaf məqsədlərinə töhfə verməklə yanaşı, daha geniş regional bağlantı imkanları da yaradacaq”, - deyə AIIB rəsmisi əlavə edib.

Bakı Metropoliteninin genişləndirilməsi şəhər mobilliyini gücləndirəcək

Syaohun Yanq AIIB-nin 2026-cı ilin fevralında Bakı Metropoliteninin genişləndirilməsi layihəsinin birinci mərhələsi üçün 180 milyon ABŞ dolları maliyyələşdirməni təsdiqlədiyini xatırladıb.

“Birinci mərhələ “Dərnəgül” və “Xocəsən” depolarının tikintisi və təchizatını, həmçinin Yaşıl xəttin mövcud stansiyalarında məqsədyönlü təkmilləşdirmələri nəzərdə tutur. Bu investisiyalar xidmətlərin etibarlılığını, texniki xidmətin səmərəliliyini və əməliyyat təhlükəsizliyini artıracaq. Həmçinin “28 May” stansiyasında Qırmızı və Yaşıl xətlərin ayrılmasına imkan yaradacaq və hökumətin Bakı Metropoliteninin genişləndirilməsi proqramında nəzərdə tutulan gələcək genişlənməni dəstəkləmək üçün şəbəkənin əlavə imkanlarını formalaşdıracaq.

Təklif olunan ikinci mərhələ isə dörd yeraltı stansiya, müasir siqnalizasiya və kommunikasiya sistemləri daxil olmaqla Yaşıl Xəttin 7,4 kilometr uzadılması hesabına bu təməli daha da genişləndirə bilər.

Ümumilikdə bu investisiyalar Bakı metrosunun xidmətlərinin tutumunu, etibarlılığını və səmərəliliyini gücləndirməklə yanaşı, yüksək tutumlu ictimai nəqliyyata çıxışı genişləndirə bilər. Uzunmüddətli perspektivdə daha cəlbedici və səmərəli ictimai nəqliyyat sistemi daha az emissiyalı şəhər mobilliyinə keçidi dəstəkləyə və iqlim və ətraf mühit məqsədlərinə töhfə verə bilər.

Çoxtərəfli inkişaf bankı baxımından proqramın əhəmiyyəti ayrı-ayrı investisiyalardan daha genişdir. Söhbət Bakının inkişafını dəstəkləyə, sakinlərin nəqliyyata çıxışını yaxşılaşdıra, şəhər infrastrukturunun uzunmüddətli səmərəliliyini və dayanıqlılığını gücləndirə biləcək dayanıqlı şəhər nəqliyyat sisteminin formalaşdırılmasından gedir.

Mərhələli yanaşma həmçinin infrastrukturun, əməliyyat imkanlarının və şəbəkənin genişləndirilməsinin şəhərin dəyişən nəqliyyat ehtiyaclarına uyğun olaraq tədricən inkişaf etdirilməsinə imkan verir”, - o bildirib.

Qlobal infrastruktur investisiyalarında əsas prioritetlər

AIIB rəsmisi qlobal iqtisadiyyatda baş verən dəyişikliklərin dayanıqlı infrastruktur investisiyalarının əhəmiyyətini artırdığını bildirib.

“Etibarlı enerji sistemləri, səmərəli nəqliyyat şəbəkələri, rəqəmsal bağlantılar, su təhlükəsizliyi və iqlim dəyişikliklərinə davamlı infrastruktur dayanıqlı artımın, məhsuldarlığın və iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin əsasını təşkil edir.

AIIB-nin yanaşması Bankın 2030-cu ilədək Korporativ Strategiyası və “Gələcəyin infrastrukturu üçün maliyyələşdirmə” (i4t) missiyası ilə müəyyən edilir. AIIB 2030-cu ilədək illik maliyyələşdirmə həcmini 17 milyard ABŞ dollarına çatdırmağı, eyni zamanda iqlim sahəsində təsirini daha da gücləndirməyi və üzv ölkələr daxilində və onların arasında sərhədlərarası bağlantıları dəstəkləməyi hədəfləyir.

Gələcəyə nəzər saldıqda, bərpa olunan enerji və elektrik şəbəkələrinin modernləşdirilməsi, iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma, su təhlükəsizliyi, dayanıqlı nəqliyyat və logistika, eləcə də rəqəmsal infrastruktur kimi sahələrdə əhəmiyyətli investisiya ehtiyaclarının olduğunu görürük. Biz üzv ölkələrlə əməkdaşlığı davam etdirərək onların inkişaf prioritetlərinə cavab verən, eyni zamanda dayanıqlılığı gücləndirən, iqtisadi səmərəliliyi artıran və əlavə maliyyə mənbələrinin səfərbər olunmasına imkan yaradan layihələri müəyyənləşdirəcəyik.

AIIB kimi çoxtərəfli inkişaf bankı üçün məqsəd sadəcə infrastruktur investisiyalarını artırmaq deyil. Məqsəd ölkələrə iqtisadi cəhətdən səmərəli, iqlim dəyişikliklərinə davamlı, maliyyə baxımından dayanıqlı və uzunmüddətli inkişaf nəticələri təmin edə bilən infrastruktur yaratmağa kömək etməkdir”, - o vurğulayıb.

Özəl kapitalın cəlb edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır

Syaohun Yanq özəl kapitalın səfərbər edilməsinin AIIB-nin dörd əsas tematik prioritetindən biri olduğunu bildirib.

“İnkişaf etməkdə olan və formalaşmaqda olan iqtisadiyyatlarda infrastruktur ehtiyaclarının miqyası nəzərə alınarsa, yalnız dövlət resursları və çoxtərəfli inkişaf banklarının balans imkanları investisiya tələblərini qarşılaya bilməz. Buna görə də məqsəd dövlət və çoxtərəfli inkişaf banklarının maliyyələşdirməsindən strateji şəkildə istifadə etməklə əlavə uzunmüddətli kapital mənbələrinin cəlb edilməsinə şərait yaratmaqdır.

AIIB-nin suveren zəmanətli maliyyələşdirmə, qeyri-suveren maliyyələşdirmə, zəmanətlər, qarışıq maliyyələşdirmə və digər inkişaf institutları ilə birgə maliyyələşdirmə daxil olmaqla geniş maliyyə alətləri var. Müvafiq alətin seçilməsi layihənin xüsusiyyətlərindən, risklərin bölüşdürülməsindən, siyasət və tənzimləyici mühitdən, həmçinin bazarın özəl investisiyaları cəlb etmək imkanlarından asılıdır.

Dövlət-özəl tərəfdaşlığı aydın institusional və tənzimləyici çərçivənin, uzunmüddətli dayanıqlı biznes modelinin, eləcə də dövlət və özəl sektor arasında risk və məsuliyyətlərin düzgün bölüşdürülməsinin olduğu hallarda effektiv ola bilər. Dövlət-özəl tərəfdaşlığı özlüyündə məqsəd deyil. Onun əhəmiyyəti infrastrukturun səmərəli və dayanıqlı şəkildə təmin edilməsinə, eyni zamanda dövlət sektoru üçün vəsaitlərin səmərəli istifadəsinə imkan yaradıb-yaratmamasından irəli gəlir.

Çoxtərəfli inkişaf bankları layihənin bütün mərhələlərində – ilkin siyasət dialoqu və layihənin hazırlanmasından strukturlaşdırma, maliyyələşdirmə, risklərin azaldılması və əlavə maliyyənin səfərbər edilməsinədək – dəyər yarada bilər. AIIB üçün əsas diqqət kommersiya baxımından dayanıqlı investisiyalar üçün şərait yaratmaqla yanaşı, güclü inkişaf nəticələrinin və dövlət sektorunun müvafiq nəzarətinin qorunmasına yönəlir”, - Baş direktor qeyd edib.

Enerji keçidi və enerji təhlükəsizliyi bir-biri ilə bağlıdır

AIIB rəsmisi enerji keçidinin enerji təhlükəsizliyi ilə birlikdə nəzərdən keçirilməsinin vacibliyini bildirib.

“Uğurlu enerji keçidi etibarlılığı, əlçatanlığı və uzunmüddətli iqtisadi artımı dəstəkləmək üçün tələb olunan gücü qorumaqla yanaşı, daha təmiz enerjiyə çıxışı genişləndirməlidir.

Buna görə də bizim yanaşmamız enerji sisteminə bütöv şəkildə baxmağa əsaslanır. Bərpa olunan enerji istehsalı bunun mühüm hissəsidir, lakin o, ötürmə və paylama infrastrukturu, müasir şəbəkə idarəetməsi, enerji saxlanc sistemləri və daha böyük çeviklik və dayanıqlılıq təmin edə biləcək digər investisiyalarla dəstəklənməlidir. Bu yanaşmanın artıq bizim layihələr portfelimizdə əksini tapdığını görürük.

Məsələn, Özbəkistanda AIIB bərpa olunan enerji layihələri ilə yanaşı batareya enerji saxlanc sistemlərini də maliyyələşdirir. Bu, dəyişkən xarakterli bərpa olunan enerji istehsalının sistemə inteqrasiyasına və elektrik sisteminin çevikliyinin artırılmasına kömək edir.

İnkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar üçün enerji keçidi həmçinin institusional və tənzimləyici imkanların, düzgün sektor planlaşdırmasının və müvafiq risk bölgüsünün olmasını tələb edir. Çoxtərəfli inkişaf bankları uzunmüddətli maliyyələşdirmə, texniki ekspertiza və risk bölgüsü alətləri təqdim etməklə, eyni zamanda özəl investisiyaların səfərbər edilməsi üçün zəruri siyasət və bazar şəraitinin yaradılmasına kömək etməklə mühüm rol oynaya bilər.

Nəticə etibarilə məqsəd hər bir ölkənin inkişaf ehtiyaclarını, fiskal imkanlarını və enerji sisteminin xüsusiyyətlərini nəzərə alan, həm iddialı, həm də real enerji keçidini dəstəkləməkdir”, - deyə o bildirib.

AIIB Orta Dəhlizin inkişafını dəstəkləyir

Syaohun Yanq vurğulayıb ki, bağlantılılıq AIIB-nin təsis edilməsindən etibarən mandatının əsas istiqamətlərindən biri olub və qlobal ticarət və istehsal modelləri dəyişdikcə onun əhəmiyyəti daha da artır.

“Nəqliyyat dəhlizlərini iqtisadiyyatları və bazarları birləşdirən daha şaxələndirilmiş, səmərəli və dayanıqlı şəbəkələrin inkişafı üçün imkan kimi qiymətləndiririk. Bu baxımdan Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Türkiyə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi, həmçinin Orta Dəhliz kimi tanınan bu marşrut iki böyük bazar – Asiya və Avropa arasında bağlantı yaradır.

Lakin inkişaf məsələsi ayrı-ayrı infrastruktur obyektlərindən daha genişdir. Dəhliz mahiyyət etibarilə multimodaldır və dəmir yolları, avtomobil yolları, limanlar, dəniz nəqliyyatı, logistika obyektləri və getdikcə daha çox rəqəmsal sistemləri bir araya gətirir. Dəhlizin səmərəliliyi bu komponentlərin vahid sistem kimi nə dərəcədə yaxşı işləməsindən, o cümlədən sərhəd prosedurlarının səmərəliliyindən, sistemlərin uyğunluğundan və etibarlı logistika xidmətlərindən asılı olacaq.

Azərbaycan bu regional şəbəkədə mühüm rol oynayır. Son səfərim zamanı ölkədə həyata keçirilən infrastruktur modernləşdirilməsinin miqyası məndə böyük təəssürat yaratdı. Bu səfər həmçinin rəhbərliyin həm region daxilində, həm də regiondan kənarda dövlət və özəl sektor arasında əməliyyat səmərəliliyinə və strateji əməkdaşlığa verdiyi önəmi bir daha göstərdi.

AIIB üçün daha geniş məqsəd regional bağlantıları yaxşılaşdıran, logistika məhdudiyyətlərini azaldan və dəhliz boyunca yerləşən ölkələr arasında ticarət və iqtisadi inteqrasiyanı asanlaşdıran infrastrukturu dəstəkləməkdir”, - deyə o fikrini yekunlaşdırıb.