Bakı.Trend:

Bakıda keçirilmiş COP29-un irsi bu gün getdikcə daha aydın görünür və bunun göstəricilərindən biri də COP31-in Türkiyədə keçirilməsi ərəfəsində Azərbaycan paytaxtında təşkil olunan BMT-nin Dördüncü İqlim Həftəsi oldu.

Regional BMT İqlim Həftəsinin məhz Bakıda, Antalyada keçiriləcək konfrans ərəfəsində keçirilməsi həm simvolik, həm də praktiki əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan COP29-un başa çatması ilə iqlim gündəliyini növbəti sədrliyə təhvil verməklə kifayətlənmədi. Əksinə, ölkə Bakıdakı qərarları qlobal iqlim siyasətinin növbəti mərhələləri ilə əlaqələndirən proseslərdə iştirakını davam etdirdi.

İqlim Həftəsi çərçivəsində bu barədə təkcə Azərbaycan nümayəndələri deyil, müxtəlif ölkələrin və beynəlxalq qurumların təmsilçiləri də danışdılar. Onların qiymətləndirmələri daha geniş mənzərəni görməyə imkan verir: COP29 Azərbaycan üçün birdəfəlik tədbir deyil, ölkənin qlobal iqlim gündəliyinin formalaşdırılmasında iştirakçı rolunu davam etdirdiyi bir mərhələnin başlanğıc nöqtəsinə çevrilir.

COP29-un ən mühüm nəticələrindən biri iqlim maliyyələşdirilməsi üzrə yeni kollektiv kəmiyyət hədəfi ilə bağlı razılığın əldə olunması oldu. BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının icraçı katibi Saymon Stil Bakı İqlim Həftəsinin açılışında çıxış edərkən iqlim üzrə hazırkı fəaliyyət mərhələsini birbaşa Azərbaycanda qəbul edilmiş qərarlarla əlaqələndirdi.

Onun sözlərinə görə, məhz COP29 zamanı ölkələr iqlim maliyyələşdirilməsi məsələsində irəliləyiş əldə ediblər: 2035-ci ilədək illik 300 milyard dollar həcmində yeni qlobal hədəf müəyyənləşdirilib, 2035-ci ilədək ümumi iqlim maliyyələşdirilməsinin illik ən azı 1,3 trilyon dollara çatdırılması ilə bağlı çağırış səsləndirilib, həmçinin “Bakıdan Belemə” yol xəritəsi üzərində işə başlanılıb.

Burada xüsusilə varislik prinsipi önəmlidir.

Bu baxımdan Bakı danışıqlar prosesinin son nöqtəsi deyil, başlanğıc nöqtəsi kimi çıxış edir. COP29-da əsas diqqət razılaşmaların əldə olunmasına yönəldilmişdisə, sonrakı mərhələ həmin razılaşmaların praktiki məzmun qazanmasından ibarətdir.

Məhz buna görə Türkiyə nümayəndəsinin COP31-də yeni qərarların qəbul edilməsindən daha çox, qəbul edilmiş qərarların icrasına diqqət yetiriləcəyinə dair sözləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Beləliklə, Antalya gündəliyi bir çox baxımdan Bakıdakı məntiqin davamıdır.

Türkiyənin Ətraf Mühit, Şəhərsalma və İqlim Dəyişikliyi Nazirliyinin Yardımçı Xidmətlər İdarəsinin rəhbəri Əhməd Sami Kulaklıoğlu Trend-ə bildirib ki, Türkiyə COP31-ə hazırlıq zamanı daim Azərbaycanın təcrübə və biliklərindən yararlanır.

Onun sözlərinə görə, COP31-in Türkiyədə keçirilməsi barədə qərar qəbul edildikdən sonra tərəflər arasında daimi qarşılıqlı əlaqə saxlanılır, Türkiyə isə konfransa hazırlıq məsələlərini Azərbaycanın təcrübəsinə əsaslanaraq onunla birgə həll etməyə çalışır.

Bu, Bakının təşkilati və danışıqlar təcrübəsinin növbəti sədrliyin praktiki resursu kimi qəbul edildiyini göstərir.

Bu qiymətləndirməni Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Ətraf Mühit Komitəsinin sədri Mehmet Qalib Ensarioğlu da təsdiqləyib.

O qeyd edib ki, Türkiyə COP29-da iştirak edib və konfransın Azərbaycanda uğurla təşkilinin şahidi olub. O, xüsusilə Bakıda iqlim maliyyələşdirilməsi ilə bağlı qəbul edilmiş qərarı vurğulayıb və bildirib ki, Türkiyə COP31-i keçirərkən Azərbaycanın uğurlu təşkilati təcrübəsini nümunə götürmək niyyətindədir.

Beləliklə, COP29-un irsi ən azı iki ölçüyə malikdir.

Birincisi, danışıqlar ölçüsüdür. Bura Bakıda qəbul edilmiş qərarlar, əldə olunmuş razılaşmalar və başladılmış proseslər daxildir.

İkincisi, institusional və təşkilati ölçüdür. Buraya ən böyük beynəlxalq iqlim konfranslarından birinin keçirilməsi, dövlətlər, biznes, maliyyə sektoru və vətəndaş cəmiyyəti arasında dialoqun qurulması, habelə COP başa çatdıqdan sonra danışıqlar prosesinin davam etdirilməsi təcrübəsi daxildir.

Məhz bu iki komponentin vəhdəti Azərbaycanın təcrübəsini bir konfrans çərçivəsindən kənarda da potensial olaraq tətbiq edilə bilən edir.

Böyük Britaniyanın Lordlar Palatasının üzvü, Millətlər Birliyinin keçmiş baş katibi Patrisiya Şotlandın mövqeyi, bəlkə də, ən diqqətçəkən qiymətləndirmələrdən biri oldu.

O qeyd edib ki, COP29 zamanı Azərbaycanın fəaliyyəti həlledici əhəmiyyət daşıyıb, ölkənin sonrakı fəaliyyəti isə qarşıya qoyulan nəticələrin əldə olunmasına yol açıb və zəruri arxitekturanı yaradıb.

Şotland bununla yanaşı ayrıca vurğulayıb ki, Azərbaycan COP29-dan sonra fəaliyyətini dayandırmayıb, Belem prosesi çərçivəsində tərəfdaş kimi fəaliyyətini davam etdirib və COP31-in Antalyada keçirilməsi ərəfəsində də əməkdaşlığı davam etdirir.

Bu qiymətləndirmə məhz ona görə əhəmiyyətlidir ki, Azərbaycanın rolunun beynəlxalq səviyyədə qavranılmasının COP29-un keçirilməsi faktı ilə məhdudlaşmadığını göstərir.

Konfrans başa çatdıqdan sonra sədrliyin qarşısında qaçılmaz olaraq belə bir sual yaranır: yekun plenar iclasdan sonra nə qalır?

Azərbaycan nümunəsində buna cavab olaraq davam edən iqlim diplomatiyasını, sonrakı proseslərdə iştirakı, COP30 və COP31 sədrliyi ilə qarşılıqlı fəaliyyəti, eləcə də artıq Bakıda İqlim Həftəsinin keçirilməsini göstərmək olar.

Azərbaycan xarici işlər nazirinin müavini, COP29-un baş danışıqçısı Yalçın Rəfiyev BMT-nin İqlim Həftəsinin Bakıda keçirilməsini ölkənin fəal iqlim diplomatiyasının məntiqi davamı adlandırıb.

Onun sözlərinə görə, Bakı İqlim Fəaliyyətləri Həftəsi çərçivəsində 62 tədbir keçirilib və onların bir hissəsi bilavasitə əvvəlki COP-larda qəbul edilmiş qərarların praktiki icrası ilə bağlı olub.

COP29 Bakıda keçirildi. COP31 Antalyada keçiriləcək. Bu iki konfrans arasında COP30 Belemdə keçirilir. Məhz bu dövrdə Bakı yenidən qəbul edilmiş qərarların icrasının, iqlim maliyyələşdirilməsinin, enerji keçidinin, adaptasiyanın və beynəlxalq əməkdaşlığın müzakirə olunduğu platformaya çevrilir.

Beləliklə, özünəməxsus bir zəncir yaranır: Bakı – Belem – Antalya.

Lakin Bakı bu zəncirdə yalnız əvvəlki COP-un keçirildiyi məkan olaraq qalmır. O, dialoq və təcrübə mübadiləsi platforması olmaqda davam edir.

Bu, xüsusilə inkişaf etməkdə olan və iqlim dəyişikliyinə həssas ölkələr üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki onlar üçün iqlim gündəliyi getdikcə təkcə ekologiya məsələsi deyil, həm də maliyyələşməyə çıxış, enerji təhlükəsizliyi, infrastrukturun dayanıqlılığı və iqtisadi inkişaf məsələsinə çevrilir.

COP29-un irsinin daha bir elementi Azərbaycanın enerji siyasətində özünü birbaşa göstərir.

İqlim Həftəsinin açılışında çıxış edən energetika naziri Pərviz Şahbazov Azərbaycanın 2032-ci ildən iki “yaşıl” enerji dəhlizinin istismarına başlamağı planlaşdırdığını bildirib.

Söhbət ümumi gücü 3 900 MVt olan “Xəzər – Qara dəniz – Avropa” layihəsinin birinci mərhələsindən, eləcə də Mərkəzi Asiya–Azərbaycan “yaşıl” enerji dəhlizindən gedir.

Bununla yanaşı, Azərbaycan Gürcüstan, Zəngəzur dəhlizi və Naxçıvan vasitəsilə Türkiyə və Avropa istiqamətində yeni enerji əlaqələrinin inkişafını nəzərdən keçirir.

Bu, Azərbaycanın yanaşmasının daha bir aspektini göstərir: iqlim siyasətinə getdikcə daha çox regional əlaqəlilik prizmasından baxılır.

Bu yanaşmada enerji keçidi təkcə emissiyaların azaldılması demək deyil. Bu, həm də bazarları birləşdirən, enerji sistemlərinin dayanıqlılığını artıran və elektrik enerjisinin transsərhəd ticarəti üçün yeni imkanlar yaradan infrastrukturun qurulması deməkdir.

Burada gələcək COP31 ilə əlaqə də yenidən ortaya çıxır.

Pərviz Şahbazovun özü qeyd edib ki, enerji keçidi və elektrikləşmə Türkiyənin sədrliyinin əsas istiqamətlərindən biri olacaq. O vurğulayıb ki, Azərbaycan enerji keçidi gündəliyini konkret layihələrə və regional əlaqəliliyə çevirərək “COP29-un zəngin irsinə” əsaslanmaqda davam edəcək.

Lakin COP29-un iqlim irsini yalnız maliyyələşdirmə və enerji ilə məhdudlaşdırmaq olmaz.

Bakıda həmçinin ölkələrin artıq baş verən iqlim dəyişikliklərinə necə uyğunlaşa biləcəyi müzakirə olunub.

Azərbaycan ekologiya və təbii sərvətlər nazirinin müavini Umayra Tağıyeva UNEP və Yaşıl İqlim Fondu ilə birgə iqlim məlumatlarının və çoxsaylı təhlükələr barədə erkən xəbərdarlıq sistemlərinin gücləndirilməsi üzrə layihənin həyata keçirilməsi planlarından danışıb.

İqlim risklərinin proqnozlaşdırılmasında süni intellektin tətbiqinə xüsusi diqqət yetirilir.

Azərbaycan artıq milli meteoroloji müşahidə sistemlərinin 82 faizini avtomatlaşdırıb və növbəti mərhələdə daha müasir erkən xəbərdarlıq mexanizmlərinin yaradılması nəzərdə tutulur.

Burada da COP29-un qərarları ilə əlaqə müşahidə olunur: U.Tağıyevanın qeyd etdiyi kimi, Bakıda razılaşdırılmış yeni iqlim maliyyələşdirməsi hədəfi həssas ölkələr üçün adaptasiya və erkən xəbərdarlıq sistemləri sahəsində imkanlar yaradır.

Bu, qlobal iqlim razılaşmasının milli səviyyəyə necə transformasiya oluna biləcəyinin mühüm nümunəsidir.

COP29-un daha az nəzərə çarpan, lakin prinsipial əhəmiyyət daşıyan başqa bir irsi də şəffaflıqdır.

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin İqlim Diplomatiyası İdarəsinin rəisi Elçin Allahverdiyev bildirib ki, ölkə şəffaflıq hesabatlarını vaxtından əvvəl təqdim edib. Onun sözlərinə görə, bu, müvafiq dövrün sonunadək 100-dən çox ölkənin öz hesabatlarını təqdim etməsinə töhfə verib və proses tərəflər arasında etimadın möhkəmlənməsinə kömək edib. Beynəlxalq iqlim siyasəti üçün bunun fundamental əhəmiyyəti var.

Nəticə etibarilə, Bakı İqlim Həftəsinin əsas nəticəsi keçirilmiş tədbirlərin və hətta iştirakçıların sayında deyil. Onun əhəmiyyəti ondadır ki, iqlim gündəliyinin COP29-dan sonra da inkişaf etdiyini və Azərbaycanın bu prosesin iştirakçılarından biri olaraq qaldığını nümayiş etdirir.

Bakıdan Belenə, Belendən Antalyaya. Lakin COP31-ə gedən yolun bir hissəsi hələ də Bakıdan keçir.