Bakı. Trend:

Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığı ənənəvi ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsindən kənara çıxaraq tədricən Avrasiyanın iqtisadi bağlılığının əsas amillərindən birinə çevrilir.

Bu barədə özbək politoloq, fəlsəfə elmləri namizədi Rövşən Nəzərov Azərbaycan və Özbəkistan arasında strateji tərəfdaşlığın inkişaf perspektivlərini Trend-ə şərh edərkən bildirib.

Ekspertin sözlərinə görə, iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın növbəti mərhələsi hazır məhsul ticarətindən birgə istehsal zəncirlərinin yaradılmasına keçidlə bağlı olmalıdır.

“Məhz burada qarşılıqlı investisiyalar üçün böyük potensial var. Sənayedə perspektivli istiqamətlər maşınqayırma, elektrotexnika, kimya və neft-kimya sənayesi, tikinti materiallarının istehsalı, tekstil və əczaçılıqdır”, - deyə R. Nəzərov qeyd edib.

O vurğulayıb ki, söhbət yalnız ayrı-ayrı müəssisələrin yaradılmasından deyil, komponentlərin istehsalı, yığılması və sonrakı emalının iki ölkə arasında bölüşdürülə biləcəyi kooperasiya zəncirlərinin formalaşdırılmasından gedir.

“Artıq bu gün iki ölkə arasında tikinti, geologiya, energetika, kənd təsərrüfatı, turizm və digər perspektivli sektorlarda layihələr həyata keçirilir”, - deyə ekspert bildirib.

R. Nəzərov avtomobil sənayesini ayrıca əməkdaşlığın ən perspektivli istiqamətlərindən biri kimi qeyd edib.

“Özbəkistan böyük istehsal bazasına və inkişaf etmiş avtomobil sənayesinə malikdir, Azərbaycan isə əlverişli coğrafi mövqeyə, beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarına çıxışa və məhsulların Qafqaz, Türkiyə, Avropa və Yaxın Şərq bazarlarına çıxarılması imkanlarına malikdir”, - deyə o qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, perspektivli formatlara avtomobil komponentlərinin, elektromobillərin, kommersiya nəqliyyat vasitələrinin birgə istehsalı və servis infrastrukturunun inkişafı daxil ola bilər.

Energetikadan danışan ekspert bildirib ki, əməkdaşlıq potensialı ənənəvi resurslarla məhdudlaşmır.

“Bu gün yaşıl energetika, enerjiyə qənaət və elektrik enerjisinin ötürülməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində potensialını ardıcıl şəkildə inkişaf etdirir, Özbəkistan isə günəş və külək layihələrini fəal şəkildə həyata keçirir. Onların texnoloji və investisiya əməkdaşlığı üçüncü ölkələrdə birgə layihələr səviyyəsinə çıxa bilər”, - deyə R. Nəzərov vurğulayıb.

O, kənd təsərrüfatında da, o cümlədən məhsulların emalı, logistika, ərzaq məhsullarının istehsalı, toxumçuluq, aqrotexnologiyalar və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə sahələrində əhəmiyyətli imkanların olduğunu bildirib.

“2023-cü ildə 500 milyon dollar kapitalı ilə Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin yaradılması diqqətəlayiqdir. Onun mandatı yalnız iki ölkəyə deyil, üçüncü dövlətlərə də investisiyaları nəzərdə tutur. Bu isə tərəfdaşlığın tədricən regional investisiya mexanizmi xarakteri aldığını göstərir”, - deyə ekspert bildirib.

Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun inkişafını şərh edən R. Nəzərov qeyd edib ki, Orta Dəhliz yalnız nəqliyyat marşrutu deyil, həm də Avrasiyanın yeni geoiqtisadi bağlılığının formalaşdırılması vasitəsinə çevrilir.

“Dünya okeanına çıxışı olmayan dövlət kimi Özbəkistan üçün Azərbaycanın əhəmiyyəti olduqca böyükdür: Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropa bazarlarına alternativ yol açılır. Azərbaycan üçün isə Mərkəzi Asiya artan yük axınlarının mənbəyi və iqtisadi qarşılıqlı fəaliyyətin mühüm istiqamətinə çevrilir”, - deyə o qeyd edib.

Ekspert bildirib ki, 2025-ci ildə Azərbaycan və Özbəkistan arasında tranzit daşımalarının həcmi 1,5 milyon tonu keçib, 2026-cı ilin ilk yarısında isə təxminən 1 milyon ton təşkil edib.

Bununla yanaşı, onun sözlərinə görə, marşrutun gələcək inkişafı yalnız daşımaların həcminin artırılmasını deyil, tariflərin sinxronlaşdırılmasını, gömrük prosedurlarının rəqəmsallaşdırılmasını, elektron sənədlərin tətbiqini, konteyner daşımalarının, liman və dəmir yolu infrastrukturunun inkişafını tələb edir.

“Bu baxımdan Özbəkistan və Azərbaycan Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa arasında özünəməxsus logistika körpüsü rolunda çıxış edə bilər”, - deyə R. Nəzərov vurğulayıb.

Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində iki ölkənin rolundan danışan ekspert qeyd edib ki, Azərbaycan-Özbəkistan tandeminin əhəmiyyəti siyasi qarşılıqlı fəaliyyətdən kənara çıxır:

"Məhz buna görə Azərbaycan-Özbəkistan tandemini XXI əsrdə türk dünyasının potensial inteqrasiya mərkəzlərindən biri adlandırardım. Digər dövlətlərə və ya regionlara qarşı qoymaq mənasında deyil, Mərkəzi Asiyanı Qafqaz, Türkiyə və Avropa bazarları ilə birləşdirən platforma kimi. Bu tendensiya ikitərəfli münasibətlərin hazırkı dinamikasına da uyğundur. Belə ki, 2026-cı ilin mayında iki ölkənin liderləri ilin əvvəlindən qarşılıqlı ticarətin 40 faizdən çox artdığını və birgə investisiya portfelinin genişləndirilməsinin zəruriliyini qeyd ediblər".

R. Nəzərovun sözlərinə görə, Azərbaycan Mərkəzi Asiyanın Qafqaz, Türkiyə və Avropa istiqamətinə açılan bir növ qapısıdır, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyada əhəmiyyətli insan, sənaye və istehlak potensialına malikdir. “Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq ticarət və investisiyalar, nəqliyyat əlaqələri, energetika, rəqəmsal iqtisadiyyat, sənaye kooperasiyası, turizm, təhsil və humanitar mübadilə istiqamətlərində inkişaf edə bilər”, - deyə ekspert qeyd edib.

O vurğulayıb ki, ən perspektivli model iqtisadi maraqların tədricən uzlaşdırılması və ümumi imkanlar məkanının formalaşdırılmasıdır.

“Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığı Türk Dövlətləri Təşkilatının əsas hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilə bilər. Bu tərəfdaşlıq göstərir ki, tarixi və mədəni irsin ümumiliyi investisiyalar, yeni nəqliyyat marşrutları, birgə müəssisələr, texnologiya mübadiləsi və biznesin yeni bazarlara çıxışı formasında praktiki məzmun kəsb edə bilər”, - deyə R. Nəzərov bildirib.

Onun fikrincə, Orta Dəhliz və investisiya əməkdaşlığının birləşməsi tamhüquqlu iqtisadi ekosistem yaratmağa imkan verir.

“Nəqliyyat infrastrukturu malların hərəkətini təmin edirsə, birgə investisiya mexanizmləri həmin malların istehsalını və əlavə dəyərin yaradılmasını təmin edir. Bu halda artıq sadəcə nəqliyyat marşrutu deyil, tamhüquqlu iqtisadi ekosistem formalaşır”, - deyə ekspert yekunlaşdırıb.