Bakı. Trend:

İran rəsmilərinin Azərbaycan təhsil sistemi ilə bağlı açıqlamaları yolverilməzdir və ölkənin daxili işlərinə müdaxilə kimi qiymətləndirilməlidir.

Bu fikirləri Trend-ə açıqlamasında siyasi şərhçi Elşad Həsənov deyib.

O bildirib ki, İranın elm, tədqiqat, tibb və texnologiya naziri Hüseyn Simaünün çıxışı Azərbaycan ictimaiyyətində ciddi narazılıq yaradıb. Şərhçinin sözlərinə görə, İran rəsmisinin hicablı qızları təhsil almaq üçün ölkəsinə dəvət etməsi xüsusilə diqqət çəkir.

Elşad Həsənov hesab edir ki, İran rəsmiləri başqa ölkənin təhsil sistemi ilə bağlı mövqe bildirməzdən əvvəl öz ölkələrindəki təhsil və milli azlıqların hüquqları ilə bağlı problemlərə diqqət yetirməlidirlər.

O qeyd edib ki, İranda yaşayan 40 milyondan artıq azərbaycanlının öz ana dilində orta və ali təhsil almaq imkanları ilə bağlı ciddi problemlər mövcuddur. Şərhçi bildirib ki, İran Konstitusiyasında milli azlıqların dillərindən istifadə etməsi və həmin dillərdə təhsil alması ilə bağlı müddəalar nəzərdə tutulsa da, onun fikrincə, bunlar praktikada lazımi səviyyədə həyata keçirilmir.

Həsənov xatırladıb ki, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian seçki kampaniyası zamanı milli azlıqların öz dillərində təhsil alması və Konstitusiyanın müvafiq müddəalarının icrası istiqamətində çalışacağını bəyan edib. Lakin siyasi şərhçi hesab edir ki, bu vədlərin əməli nəticələri görünmür. Onun sözlərinə görə, İranda idarəetmədə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) təsiri güclüdür və Prezident də bəzi vədlərini həyata keçirməkdə çətinlik çəkir.

Şərhçi Məsud Pezeşkianın beynəlxalq görüşlərdən biri zamanı qızını şəkil çəkdirmək üçün yanına dəvət etməsindən sonra İranda ona qarşı tənqidlərin səsləndirildiyini də qeyd edib. O bildirib ki, bu hadisə ölkədəki ictimai-siyasi mühitin xüsusiyyətlərini göstərir.

Elşad Həsənovun sözlərinə görə, İranda azərbaycanlıların ana dilində təhsil imkanları ilə erməni icmasının təhsil müəssisələri arasında da fərq var. O bildirib ki, İranda təxminən 200 min nəfərlik erməni icmasının öz dilində orta məktəbləri və ali təhsil müəssisələri olduğu halda, azərbaycanlıların bu sahədəki imkanları məhduddur.

“Necə olur ki, 40 milyondan artıq insanın öz ana dilində təhsil almaq hüququ ilə bağlı problemlər mövcuddur, amma erməni icmasının öz dilində məktəbləri və ali təhsil müəssisələri fəaliyyət göstərir?” – deyə şərhçi sual edib.

O hesab edir ki, İran rəsmilərinin Azərbaycan təhsil sistemi ilə bağlı açıqlamaları ölkənin daxili işlərinə müdaxilə xarakteri daşıyır. Həsənovun fikrincə, bu cür bəyanatlar Azərbaycanda dini zəmində qarşıdurma yaratmağa və müəyyən qrupları dövlətə qarşı yönəltməyə hesablanıb.

Şərhçi bildirib ki, Azərbaycan xalqı dövlətinin və siyasi rəhbərliyinin yanındadır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan torpaqlarını işğaldan azad edib, ərazi bütövlüyünü təmin edib və hazırda quruculuq işləri ilə məşğuldur. Həsənov bu kontekstdə İranın Ermənistanla bağlı siyasətini də tənqid edərək bildirib ki, İranın dəstəklədiyini iddia etdiyi erməni qüvvələrinə baxmayaraq, Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa edib.

O vurğulayıb ki, Azərbaycan müharibə şəraitində deyil, sülh şəraitində yaşamağa və inkişaf etməyə çalışır. Şərhçinin fikrincə, İran rəsmilərinin Azərbaycanla bağlı bəyanatları iki ölkə arasında gərginlik yaratmaq əvəzinə, İranın öz daxili problemlərinin həllinə yönəlməlidir.

Həsənov İranın sosial-iqtisadi vəziyyətinin ağır olduğunu, ölkədə inflyasiyanın yüksək səviyyəyə çatdığını və bir çox ailənin övladlarını lazımi səviyyədə qidalandırmaqda çətinlik çəkdiyini bildirib. O hesab edir ki, İran rəsmiləri başqa ölkələrin daxili işlərinə münasibət bildirməkdənsə, əhalinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması ilə məşğul olmalıdırlar.

Şərhçi əlavə edib ki, öz Konstitusiyasının tələblərini yerinə yetirməyən dövlətin Azərbaycanın daxili işlərinə qarışması üçün əsas yoxdur.

Elşad Həsənov 2022-ci ilin sentyabrında İranda Məhsa Əmininin ölümünü də xatırladıb. O bildirib ki, hicab qaydaları ilə bağlı saxlanıldıqdan sonra 22 yaşlı Məhsa Əmininin ölümü ölkədə geniş etirazlara səbəb olub və həmin dövrdən etibarən İranda ictimai-siyasi gərginlik davam edib.

Şərhçinin sözlərinə görə, kütləvi etirazlar və ictimai narazılıq İran hakimiyyətinin ölkə daxilində sabitliyi təmin etməkdə çətinlik çəkdiyini göstərir.

O, həmçinin İranın xarici siyasətini tənqid edərək bildirib ki, ölkənin apardığı siyasət ağır nəticələrə səbəb olub. Həsənovun sözlərinə görə, İranın ali dini rəhbəri də daxil olmaqla, 40-dan artıq yüksək vəzifəli şəxsin bir gündə öldürüldüyü hadisələr və ABŞ-İsrail qüvvələrinin İranın hərbi obyektlərinə endirdiyi zərbələr bu siyasətin nəticələri kontekstində qiymətləndirilməlidir. Şərhçi həmin hadisələr zamanı çoxsaylı insanın öldüyünü və yaralandığını da qeyd edib.

Həsənov bildirib ki, İranda hicablı qadınların özləri də azadlıq tələb edirlər. Belə bir şəraitdə Azərbaycan qızlarının əksinə, hicab taxaraq məktəbə getməyə təşviq olunmasını düzgün hesab etmədiyini deyən şərhçi bunun Azərbaycanda məktəbli geyimi ilə bağlı tələblərə uyğun olmadığını vurğulayıb.

“Biz XXI əsrdə yaşayırıq. Dünya süni intellektin tətbiq olunduğu yeni mərhələyə qədəm qoyur. Belə bir dövrdə geriyə, VI-VII əsrlərə qayıtmaq niyyətində deyilik”, – deyə Həsənov bildirib.

O qeyd edib ki, Azərbaycan dünyəvi dövlətdir və ölkədə insanların hicab taxmasına ümumi qadağa yoxdur. Bununla belə, məktəblərdə vahid geyim formasına əməl edilməsinin vacib olduğunu vurğulayan şərhçi bu tələbin bütün şagirdlər üçün qüvvədə olduğunu bildirib.

Həsənovun sözlərinə görə, insanlar dərsdən sonra gündəlik həyatlarında, qonaq gedərkən, qohumlarını ziyarət edərkən və ya tədbirlərdə iştirak edərkən geyim seçimində sərbəstdirlər. Onun fikrincə, məsələ dini geyimə ümumi qadağa qoyulması deyil, məktəblərdə müəyyən edilmiş vahid geyim qaydalarına riayət edilməsidir.

Şərhçi Azərbaycanın Konstitusiyasına və qanunlarına uyğun fəaliyyət göstərdiyini, dövlətin dünyəvilik prinsipinə əsaslandığını bildirib. O, İran rəsmilərinin ölkənin daxili işlərinə müdaxilə etməsini qəbuledilməz sayaraq bunun qonşuluq münasibətlərinə zərər vurduğunu qeyd edib.

Elşad Həsənov Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinə də toxunaraq bildirib ki, ölkənin dünyanın böyük dövlətləri ilə diplomatik və siyasi əlaqələri mövcuddur. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan artıq orta güc kimi çıxış edir və Cənubi Qafqazın lider ölkəsidir.

Şərhçi vurğulayıb ki, Azərbaycan öz milli maraqlarına uyğun siyasət yürüdür və bu yoldan dönmək niyyətində deyil. O hesab edir ki, İranın bəzi rəhbər şəxslərinin, vəzifəli şəxslərinin və parlament üzvlərinin Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə etmək, ölkədə qarışıqlıq yaratmaq cəhdləri nəticə verməyəcək.

Həsənov Azərbaycanın dövlət siyasətinin xalqın maraqlarına xidmət etdiyini, ölkədə sabitliyin qorunduğunu və sosial rifahın yaxşılaşdırılması istiqamətində tədbirlərin görüldüyünü bildirib. O qeyd edib ki, növbəti ilin dövlət büdcəsində sosial proqramların genişləndirilməsi nəzərdə tutulur, əhalinin əməkhaqlarının, pensiyalarının, təqaüdlərinin və sosial yardımların artırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir.

Şərhçinin fikrincə, Azərbaycanda sabitliyin qorunması və əhalinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. O, İranın üzləşdiyi inflyasiya, yoxsulluq və sosial çətinlikləri isə ölkənin yürütdüyü siyasətin nəticələri kimi qiymətləndirib.

Elşad Həsənov sonda bir daha vurğulayıb ki, Azərbaycan xalqını öz dövlətinin müəyyən etdiyi inkişaf yolundan döndərmək mümkün deyil və İran rəsmilərinin ölkənin daxili işlərinə müdaxilə cəhdləri əsassızdır.