Bakı.Trend:

Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyasının (WUF13) şəhər siyasəti ilə torpaq resurslarının səmərəli idarə olunması arasında əlaqələrin gücləndirilməsinə töhfə verəcəyi gözlənilir.

Bunu BMT-nin Səhralaşmaya Qarşı Mübarizə Konvensiyasının (UNCCD) kommunikasiya, xarici əlaqələr və tərəfdaşlıq üzrə rəhbəri Kseniya Skenlon forum çərçivəsində Trend-ə verdiyi özəl müsahibədə bildirib.

“WUF13 şəhərlərin iqlim dəyişikliyi, quraqlıq, torpaq deqradasiyası və sürətli urbanizasiya səbəbindən artan təzyiqlərlə üzləşdiyi kritik bir dövrdə keçirilir. UNCCD Bakıya sadə, lakin mühüm bir mesaj gətirir: sağlam torpaq resursları ərzaq və su təhlükəsizliyinin, iqtisadi sabitliyin və şəhərlərin dayanıqlığının təməlini təşkil edir. Başqa sözlə, şəhərlərin ətrafındakı ekosistemlər deqradasiyaya uğradığı halda dayanıqlı şəhər inkişafı qeyri-mümkündür. UNCCD ardıcıl şəkildə vurğulayır ki, torpaq deqradasiyası və quraqlıq artıq müstəsna olaraq kənd təsərrüfatı problemləri olmaqdan çıxıb . Onlar getdikcə suya çıxış imkanlarına, ərzaq qiymətlərinə, infrastrukturun vəziyyətinə, miqrasiya proseslərinə və ictimai sağlamlığa təsir göstərərək şəhərlərə də sirayət edir”, – deyə o bildirib.

Skenlon qeyd edib ki, WUF13 çərçivəsində aparılan müzakirələr və "World Cities Report 2026" hesabatı torpaq resurslarının daha effektiv idarə olunmasının və iqlim dəyişikliklərinə dayanıqlı şəhərlərin inkişafının vacibliyini ön plana çıxarır.

“Məhz buna görə şəhərləri, şəhərətrafı zonaları və kənd ərazilərini birləşdirən kompleks ərazi planlaşdırılması son dərəcə zəruridir. Biz WUF13-ü şəhər siyasəti ilə məsuliyyətli torpaq idarəçiliyi arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün mühüm imkan kimi qiymətləndiririk. Şəhərsalma, mənzil siyasəti, nəqliyyat və infrastruktur sahəsində qəbul olunan qərarlar torpaq və su resurslarından necə istifadə olunmasına birbaşa təsir göstərir. Şəhərlər daha isti və quraq hala gəldikcə, məhz bu qərarlar quraqlığa, su çatışmazlığına və ekstremal istilərə davamlılığı daha çox müəyyən edəcək. Şəhərlər ya dayanıqlı olmayan genişlənmə yolu ilə torpaq deqradasiyasını sürətləndirə, ya da quraqlığa uyğun şəhər yaşıllaşdırılması, su resurslarının daha səmərəli idarə olunması və təbiətyönümlü həllər vasitəsilə ekosistemlərin bərpası, adaptasiya və resurslardan daha effektiv istifadə üçün güclü hərəkətverici qüvvəyə çevrilə bilər”, – deyə o vurğulayıb.

UNCCD nümayəndəsi forumun torpaqların bərpasını, quraqlığa hazırlığı, iqlim dəyişikliklərinə adaptasiyanı və inklüziv şəhər inkişafını birləşdirən daha kompleks yanaşmaların təşviqinə, həmçinin hökumətlər, inkişaf institutları, yerli hakimiyyət orqanları və özəl sektor arasında tərəfdaşlığın möhkəmlənməsinə kömək edəcəyinə ümid etdiyini bildirib.

“Daha dayanıqlı şəhərlərin qurulması hökumətlər, yerli hakimiyyət orqanları və beynəlxalq tərəfdaşlar arasında daha sıx əməkdaşlıq tələb edəcək. UNCCD öz növbəsində tərəfdaşlarla birlikdə quraqlığa davamlı şəhər yaşıllaşdırılması və quraq şəhərlərdə iqlim adaptasiyasını təşviq edən müxtəlif təşəbbüslər üzərində işləyir. Bu fəaliyyət COP16-da qəbul olunmuş “Ər-Riyad Çağırışı”na əsaslanır. Həmin sənəddə yerli və regional hakimiyyət orqanlarının səhralaşma, torpaq deqradasiyası və quraqlıqla mübarizədə rolu vurğulanır. COP17 ərəfəsində UNCCD yerli hakimiyyət orqanları ilə əməkdaşlığın gücləndirilməsi və şəhər inkişafı ilə bağlı müzakirələrin torpaqların dayanıqlılığı və quraqlığa qarşı mübarizə məsələləri ilə əlaqələndirilməsi üçün UN-Habitat ilə də sıx işləyir”, – deyə o əlavə edib.

Skenlon həmçinin bildirib ki, UNCCD ölkələrə deqradasiyaya uğramış torpaqların bərpasında, quraqlığa dayanıqlılığın artırılmasında və uzunmüddətli su və ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində kömək edə biləcək geniş təşəbbüsləri dəstəkləyir.

“Əsas prioritetlərdən biri ölkələrə böhranlara reaksiya modelindən onların qarşısının alınmasına keçiddə yardım göstərməkdir. Bu isə torpaq resurslarının daha effektiv idarə olunması və quraqlığa hazırlığın artırılması vasitəsilə mümkündür. Digər mühüm istiqamət isə hökumətlər, inkişaf institutları və özəl sektor arasında tərəfdaşlığın gücləndirilməsi yolu ilə torpaqların bərpasına və dayanıqlı idarə olunmasına investisiyaların artırılmasıdır. Buraya quraqlığa qarşı milli planların həyata keçirilməsində həssas ölkələrə dəstək verməyə yönəlmiş "Riyadh Global Drought Resilience Partnership" və özəl sektorun torpaq və quraqlıq məsələlərində iştirakını artırmağı hədəfləyən "Business 4 Land" kimi təşəbbüslər daxildir”, – deyə o bildirib.

UNCCD nümayəndəsinin fikrincə, Azərbaycan kimi ölkələr davamlı şəhər inkişafını, məsuliyyətli torpaq və su idarəçiliyini, eləcə də iqlim dayanıqlığını birləşdirən praktik yanaşmaları təşviq etməklə mühüm rol oynaya bilər.

“WUF13 bu ümumi prioritetlər ətrafında beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi üçün mühüm imkan yaradır”, – deyə Skenlon əlavə edib.

Bundan başqa, Skenlon qeyd edib ki, torpaq deqradasiyası və şəhərlərin genişlənməsi xüsusilə bir çox şəhərlərin ekstremal istilərə, qeyri-sabit yağıntılara və su çatışmazlığına daha həssas olduğu şəraitdə getdikcə daha sıx əlaqəli çağırışlara çevrilir.

“2050-ci ilə qədər şəhər əhalisinin təxminən 2 milyard nəfər artacağı gözlənilir ki, bu da torpaq və su resurslarına, eləcə də ətraf ekosistemlərə təzyiqi əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Şəhərlərin sürətli və çox vaxt nəzarətsiz böyüməsi münbit kənd təsərrüfatı torpaqlarının itirilməsinə, torpaqların deqradasiyasına, meşələrin qırılmasına və su resurslarına təzyiqin artmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda şəhərlərin ətrafındakı torpaq deqradasiyası quraqlıq, daşqınlar, istilik dalğaları və ərzaq qeyri-sabitliyinə qarşı dayanıqlılığı azaldır. UNCCD vurğulayır ki, dayanıqlı olmayan torpaq istifadəsi və zəif idarə olunan urbanizasiya ekoloji və sosial həssaslığın qapalı dövranını yarada bilər. Torpaqların məhsuldarlığı azaldıqca və su stressi gücləndikcə şəhərlər ərzaq qiymətlərinin artması, infrastrukturun həssaslığı, əhali sağlamlığı üçün risklər və bərabərsizliyin dərinləşməsi ilə üzləşir. Ələlxüsus da, qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələri ekoloji deqradasiya və iqlim sarsıntılarının təsirlərinə daha çox məruz qalır ”, – deyə o izah edib.

Skenlon bildirib ki, bu proseslər miqrasiya və əhalinin yerdəyişməsinə də təsir göstərir.

“Torpaq deqradasiyası və quraqlıq kənd yerlərində gəlir mənbələrini zəiflədərək məcburi miqrasiyanı stimullaşdıra və onsuz da mənzil, xidmət və məşğulluq problemləri yaşayan şəhərlərə təzyiqi daha da artıra bilər. Hazırda dünyada torpaqların 40 faizə qədəri deqradasiyaya uğrayıb, 2000-ci ildən bəri isə quraqlıqların sayı təxminən üçdəbir artıb. Buna görə də şəhərlərin dayanıqlı inkişafı yalnız şəhər infrastrukturundan deyil, həm də şəhər iqtisadiyyatını və icmalarını dəstəkləyən landşaftların, torpaqların və su sistemlərinin qorunması və bərpasından asılıdır”, – deyə o bildirib.

Skenlonun fikrincə, şəhərlər bu problemlərin həllində əsas rol oynayır.

“Şəhərsalma planlaşdırılması kompakt, resurs baxımından səmərəli və iqlimə davamlı inkişaf vasitəsilə torpaq resurslarına təzyiqi azalda bilər. Su hövzələrinin qorunması, şəhər və şəhərətrafı ekosistemlərin bərpası, yaşıl infrastrukturun inteqrasiyası və torpaq istifadəsinin təkmilləşdirilməsi quraqlığa və ekstremal istilərə dayanıqlığın gücləndirilməsinə kömək edir”, – deyə o qeyd edib.

Skenlon əlavə edib ki, UNCCD şəhər və kənd ərazilərini ayrı-ayrılıqda deyil, vahid şəkildə birləşdirən kompleks ərazi planlaşdırılmasının vacibliyini vurğulayır.

“Sağlam ətraf landşaftlar su resurslarının tənzimlənməsi, ərzaq istehsalı, biomüxtəlifliyin qorunması və şəhərlərin iqlim dayanıqlığı üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır. Torpaq resurslarının daha effektiv idarə olunması və etibarlı torpaq mülkiyyəti hüquqları xüsusilə sürətlə genişlənən şəhərətrafı zonalarda inklüziv şəhər inkişafının təmin edilməsi baxımından da mühümdür. Şəhərlər həll yollarının təşviqində də mühüm rol oynaya bilər. Onlar dövlət-özəl tərəfdaşlıqları, “yaşıl” infrastrukturun inkişafı və yerli iqlim təşəbbüsləri vasitəsilə torpaqların bərpasına və dayanıqlı idarə olunmasına investisiyalar cəlb edə bilərlər. Bir çox hallarda torpaqların bərpası dayanıqlığın artırılması və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün ən iqtisadi səmərəli üsullardan biridir”, – deyə o izah edib.

UNCCD nümayəndəsi bildirib ki, digər yanaşmalar sırasında quraq iqlim nəzərə alınmaqla şəhərlərin yaşıllaşdırılması, şəhər kənd təsərrüfatı, suya həssas şəhər planlaşdırılması və istilik yükünü azaltmaqla yanaşı, su resurslarının idarə olunmasını yaxşılaşdıran digər təbiətyönümlü həllər də var.

“Daha əvvəl qeyd edilən "Trees in Dry Cities" koalisiyası kimi təşəbbüslər quraq regionlarda yerləşən şəhərlərdə iqlim dəyişikliklərinə adaptasiya üzrə praktik yanaşmaların təşviqinə kömək edir”, – deyə o bildirib.

Skenlon vurğulayıb ki, torpaq deqradasiyası və quraqlıq maliyyələşdirmə, siyasət, texnologiya və bilik mübadiləsi sahələrində daha sıx beynəlxalq əməkdaşlıq tələb edən qlobal çağırışlardır.

“Ən həssas quraq regionlar çox vaxt daha ciddi zərər çəksə də, heç bir ölkə su çatışmazlığı, ərzaq qeyri-sabitliyi və ekosistemlərin deqradasiyasının iqtisadi və sosial nəticələrindən sığortalanmayıb. Əsas prioritet böhranlara reaksiya modelindən dayanıqlığın proaktiv şəkildə gücləndirilməsinə keçiddir. Quraqlığa hazırlıq, torpaq resurslarının dayanıqlı idarə olunması və ekosistemlərin bərpasına yatırılan investisiyalar artıq baş vermiş böhranların nəticələrinin aradan qaldırılmasına daimi reaksiya verməkdən qat-qat daha iqtisadi səmərəlidir. Beynəlxalq əməkdaşlıq həmçinin torpaq, iqlim, biomüxtəliflik və inkişaf gündəlikləri çərçivəsində maliyyələşdirmə, siyasət və stimulları daha yaxşı uzlaşdırmalı, eyni zamanda hökumətlər, şəhərlər, çoxtərəfli institutlar, özəl sektor və yerli icmalar arasında tərəfdaşlıqları gücləndirməlidir.

Bu kontekstdə Monqolustanda keçiriləcək UNCCD COP17 beynəlxalq əməkdaşlıq üçün mühüm platformaya çevriləcək. O, torpaqların bərpası və quraqlığa davamlılıq üzrə fəaliyyətlərin sürətləndirilməsi üçün tərəfdaşlıqların, maliyyələşmənin və praktik həllərin səfərbər olunmasına kömək edəcək, həmçinin COP16-da qəbul olunmuş “Ər-Riyad Çağırışı”na uyğun olaraq şəhərlər və yerli hakimiyyət orqanları ilə əməkdaşlığı gücləndirəcək”, – deyə o, fikrini yekunlaşdırıb.