Bakıda keçirilən 13-cü Dünya Şəhər Forumunun kənarında BMT-Habitat, UNEP və UNESCAP tərəfindən təşkil edilmiş MoveSafe+ proqramı — «Cənub-Şərqi, Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiyada Davamlı Şəhər Mobilliyin Gücləndirilməsi» çərçivəsində regional seminar keçirildi. Tədbir iştirakçı ölkələrdən milli nümayəndə heyətlərini, şəhər nümayəndələrini və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarını bir araya gətirdi. Təmsil olunan şəhərlər arasında Almatı BMT-Habitat ilə beynəlxalq tərəfdaşlıq çərçivəsində Vision Zero Community və Gorozhanym fondları tərəfindən hazırlanmış yol təhlükəsizliyi layihəsi konsepsiyasını təqdim edən yeganə Mərkəzi Asiya şəhəri oldu.

Tədbir eyni zamanda regional bilik mübadiləsi barədə daha geniş müzakirəyə zəmin yaratdı. İki milyonu aşan əhalisi ilə Mərkəzi Asiyanın ən böyük şəhəri olan Almatı Azərbaycan və regionun digər ölkələrinin şəhər kontekstinə birbaşa uyğun olan təkrarlana bilən model təqdim edir. Sürətli motorlaşma, qarışıq funksiyalı küçə mühiti və mövcud infrastruktur ilə faktiki mobillik modelləri arasındakı uçurum sovet sonrası şəhərlərin ortaq problemləridir — Almatıda hazırlanmış metodologiya isə məhz böyük kapital investisiyaları tələb etmədən bu kontekstdə işləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bakı forumu iştirakçı ölkələrin şəhər nümayəndələri, tədqiqatçılar və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları arasında birbaşa iş əlaqələri qurdu və yol təhlükəsizliyi siyasəti, məlumat toplama standartları və taktiki urbanizm yanaşmaları üzrə davamlı mübadilə üçün zəmin yaratdı.

«Almatıda topladığımız məlumatlar göstərir ki, yol təhlükəsizliyi problemini yalnız nəzarət tədbirləri ilə həll etmək mümkün deyil. Əsl məsələ məkansaldır: müstəsna olaraq tranzit dəhlizi kimi layihələndirilmiş küçələrdən eyni vaxtda məktəbə gedən uşaqlar, məsciddən çıxan ziyarətçilər, çatdırılma nəqliyyatı vasitələri və park edilmiş avtomobillər istifadə edir. Pilot layihəmiz sübut etdi ki, sakinlər, şəhər rəsmiləri və ekspertlər bu ziddiyyətləri birlikdə xəritəyə çəkib həll yollarını birgə işlədikdə, nəticə yalnız texniki cəhətdən düzgün deyil — insanların saxlamağa və genişləndirməyə hazır olduğu bir şeyə çevrilir», — deyə Vision Zero Community-nin direktoru Yerkanat Zaitov bildirdi.

Bakı seminarında Chişinău, Kraqujevac, Vushtri və Bişkek şəhər nümayəndələri iştirak etdi. Sessiya pilot şəhərlərin dərslərinin ümumiləşdirilməsinə, məlumat və metodologiyanın nəzərdən keçirilməsinə və milli yol təhlükəsizliyi yol xəritələrinə doğru istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsinə həsr olundu.

Almatının təqdimatı layihənin tam dövrünü əhatə etdi: statistik bazadan — Qazaxıstan 2024-cü ildə 31 500-dən çox yol qəzası və 2 579 ölüm qeydə aldı, Almatının payına isə 6 700-dən çox hadisə düşür — sahə analizinə və birgə dizayn seminarlarına, Gorny Gigant məhəlləsi üçün hazırlanmış üç məkan ssenarisinə qədər.

1997-ci ildə İsveçdə ilk dəfə işlənib hazırlanmış Vision Zero yanaşması yol ölümlərinin qaçılmaz olmadığı və təhlükəsizliyə görə məsuliyyətin ilk növbədə fərdi sürücülərdən deyil, infrastruktur dizaynerlərindən asılı olduğu prinsipindən çıxış edir.

Yol ölümü problemləri bütün Mərkəzi Asiya ölkələri üçün ortaq xarakter daşıyır. ÜST qiymətləndirmələrinə görə, Azərbaycanda yol nəqliyyat qəzalarında ölüm göstəricisi hər 100 000 nəfərə 17,2-ni təşkil edir ki, bu da həm Asiya-Sakit okean regionunun (15,2), həm də Mərkəzi və Qərbi Asiyanın (13,1) orta göstəricisini üstəlir. Piyada ölümləri ölkədəki bütün yol ölümlərinin 43 faizini təşkil edir — bu regional ortalamadan xeyli yüksəkdir — və Almatının pilot məhəllələrində sənədləşdirilmiş şəraitə yaxın olan piyada infrastrukturu sahəsindəki struktur çatışmazlığına işarə edir. Həm Bakının, həm də Almatının şəhər toxuması avtomobil axınına yönəlmiş infrastruktur inkişafının onilliklərini əks etdirir; mövcud təhlükəsizlik çərçivələri ilə ölçülə bilən nəticələr arasındakı siyasət uçurumu isə hər iki şəhərdə müqayisəli xarakter daşıyır. Almatı pilot layihəsinin metodologiyası — açıq məlumat təhlilini, sakin iştirakını və aşağı dəyərli taktiki müdaxilələri birləşdirərək — məhz bu cür kontekstə ötürülə bilmək üçün hazırlanmışdır; hərəkətə keçmək üçün nə böyük kapital büdcələri, nə də institusional yenidənqurma ön şərt kimi tələb olunmur.

Vision Zero Community 2024-cü ildə Sergek Group-un — yol təhlükəsizliyi sahəsində sistematik yanaşmaların təşviqinə həsr olunmuş müstəqil ictimai fondun yaradılmasını dəstəkləyən, Almatının fiziki video müşahidə infrastrukturu daxil olmaqla ağıllı şəhər həlləri işləyib hazırlayan Qazaxıstan texnologiya şirkəti — dəstəyi ilə qurulmuşdur. Fondun Almatıdakı fəaliyyəti Qazaxıstanda şəhər məlumat analizini, sakinlərin iştirakçı cəlbini və taktiki urbanizmi təhlükəsizlik müdaxiləsinin inteqrasiya olunmuş komponentləri kimi birləşdirən ilk layihəni təmsil edir. Almatı pilot layihəsinin nəticələrinin 2027-ci ildə beynəlxalq BMT-Habitat tədbirində təqdim edilməsi gözlənilir və Qazaxıstan və daha geniş Mərkəzi Asiya regionundakı digər şəhərlər üçün təkrarlana bilən metodologiya kimi xidmət edəcəkdir.

Kommunikasiyalar Departamenti

Sergek Group

Akerke Tolegen

[email protected]