Bakı.Trend:

Qazaxıstan və Azərbaycanın Orta Dəhliz çərçivəsində marşrut üzrə qarşılıqlı bağlılığı ticarət və nəqliyyat-logistika sahəsində süni intellekt (Sİ) əsaslı həllərin birgə hazırlanması üçün unikal zəmin yaradır.

Bunu Trend-ə verdiyi özəl müsahibədə Qazaxıstanın ticarət və inteqrasiya nazirinin müavini Aset Nusupov bildirib.

"Qazaxıstan və Azərbaycan rəqəmsal ekosistemləri oxşar istiqamətlərdə inkişaf edən iki dövlətdir. Eyni zamanda, iki ölkənin Orta Dəhliz vasitəsilə marşrut üzrə qarşılıqlı bağlılığı süni intellekt əsaslı birgə həllərin hazırlanması üçün unikal zəmin yaradır", – deyə A.Nusupov bildirib.

Onun sözlərinə görə, əməkdaşlığın ən perspektivli istiqamətlərindən biri "Qazaxıstan Dəmir Yolları" (KTJ) ilə Ələtdə yerləşən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı arasında yük axınlarının proqnozlaşdırıla bilən idarəetmə sisteminin yaradılmasıdır. Bu, qatar cədvəllərinin optimallaşdırılmasına, dayanma müddətlərinin minimuma endirilməsinə və nəqliyyat-logistika şirkətləri üçün risklərin azaldılmasına imkan verəcək.

Bundan əlavə, əsas mal qrupları üzrə qiymətlərin monitorinqi üçün vahid platformanın yaradılması və bunun vasitəsilə ticarət siyasətinin əlaqələndirilməsi, multimodal daşımalarda sənədlərin emalı üçün süni intellekt agentlərinin tətbiqi, iki ölkənin informasiya sistemlərindəki məlumatların avtomatik uyğunlaşdırılması, eləcə də transsərhəd ticarətdə risklərin qiymətləndirilməsi üçün süni intellekt alətlərinin birgə hazırlanması da perspektivli istiqamətlər sırasındadır.

Logistika sahəsində süni intellekt sistemlərimizi sinxronlaşdırmaqla marşrut üzrə yüklərin hərəkət sürətini artıracaq, eyni zamanda proseslərin qeyri-müəyyənliyini azaldacağıq. Bu isə bütün regionun yükdaşıyan şirkətləri üçün faydalıdır", – deyə A.Nusupov vurğulayıb.

Nazir müavini qeyd edib ki, Qazaxıstan-Azərbaycan münasibətləri tarixinin ən dinamik inkişaf dövrlərindən birini yaşayır.

"2024-cü ilin yekunlarına görə, ikitərəfli ticarət dövriyyəsi 536 milyon ABŞ dolları təşkil edib. 2026-cı ilin yanvar-may aylarında isə qarşılıqlı ticarətin həcmi artıq 150 milyon ABŞ dollarını ötüb. Bu temp qorunub saxlanılarsa, 1 milyard ABŞ dolları həddinə inamla yaxınlaşmağımıza vəsilə olacaq", – deyə o bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu məqsədə nail olmaq üçün ticarət-iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına dair Yol Xəritəsi də daxil olmaqla konkret alətlər paketi formalaşdırılıb.

Nazir müavininin sözlərinə görə, sənəd ixracın məhdud məhsul çeşidindən asılılığın azaldılması, Qazaxıstanın qeyri-xammal məhsullarının Azərbaycan bazarına çıxarılması yolu ilə məhsul çeşidinin şaxələndirilməsini nəzərdə tutur. Digər mühüm istiqamət isə, o cümlədən "QazTrade" Səhmdar Cəmiyyətinin iştirakı ilə biznes missiyaları və sahəvi sərgilərin təşkili vasitəsilə birbaşa B2B əlaqələrinin inkişaf etdirilməsidir.

Bundan əlavə, Yol Xəritəsində beynəlxalq avtomobil daşımaları üçün rəqəmsal icazə sisteminin tətbiqi də nəzərdə tutulur ki, bununla bağlı iki ölkə artıq bəyanat verib. Həmçinin gömrük rəsmiləşdirilməsi üzrə rəqəmsal sistemlərin sinxronlaşdırılması planlaşdırılır. Bu isə inzibati maneələrin azaldılmasına və yüklərin daşınma müddətinin qısaldılmasına imkan verəcək.

"Beləliklə, Azərbaycan logistika, ticarət və energetika sahələrində bizim üçün strateji tərəfdaşdır. İnanırıq ki, ikitərəfli münasibətlərin potensialı hazırkı göstəricilərdən xeyli yüksəkdir və bu potensialın reallaşdırılması üçün lazım olan bütün alətlərə malikik", – deyə A.Nusupov bildirib.

Nazir müavini qeyd edib ki, ticarətin rəqəmsallaşdırılması Qazaxıstanın mütləq prioritet istiqamətlərindən biridir.

"Ölkəmiz BMT-nin Elektron Hökumətin İnkişafı İndeksi üzrə dünyanın ən yaxşı 25 ölkəsi sırasındadır (193 dövlət arasında 24-cü yer), onlayn xidmətlər altindeksi üzrə isə 3-cü mövqedə qərarlaşıb. Bu, təsadüfi deyil. Bu, ardıcıl dövlət siyasətinin nəticəsidir", – deyə o bildirib.

Nazir müavini rəqəmsal ticarətin əsas istiqamətləri sırasında 2025-ci ilin dekabr ayından etibarən tam fəaliyyət göstərən Malların İzlənməsi İnformasiya Sistemini qeyd edib. Sistemə təxminən 2,4 min iştirakçı qoşulub, 485 müqavilə bağlanıb və 6,1 mindən çox elektron qaimə rəsmiləşdirilib. Onun sözlərinə görə, sistem malların istehsalçıdan son istehlakçıya qədər tam izlənilməsini təmin edir.

Bundan başqa, nazir müavini 2026-cı il yanvarın 1-dən etibarən bütün ticarət iştirakçıları üçün məcburi olan Milli Məhsul Kataloquna (MMK) da diqqət çəkib. Hazırda sistemdə 30,5 milyondan çox məhsul mövqeyi qeydiyyata alınıb və unikal NTIN identifikatoru tətbiq edilib.

Nusupov rəqəmsal ticarətin əsas istiqamətləri sırasında 2025-ci ilin dekabr ayından etibarən tam fəaliyyət göstərən Malların İzlənilməsi İnformasiya Sistemini qeyd edib. Hazırda sistemə təxminən 2,4 min iştirakçı qoşulub, 485 müqavilə bağlanıb və 6,1 mindən çox elektron qaimə rəsmiləşdirilib. Onun sözlərinə görə, sistem malların istehsalçıdan son istehlakçıya qədər tam izlənilməsini təmin edir.

Bundan əlavə, nazir müavini 2026-cı il yanvarın 1-dən etibarən bütün ticarət iştirakçıları üçün məcburi olan Milli Məhsul Kataloquna diqqət çəkib. Hazırda sistemdə 30,5 milyondan çox məhsul mövqeyi qeydiyyata alınıb və onların hər birinə unikal NTIN identifikatoru təyin edilib.

A.Nusupov həmçinin Qazaxıstanın elektron gömrük bəyannaməsi və kağızsız sənəd dövriyyəsinin inkişafı sahəsində əldə etdiyi nailiyyətləri vurğulayaraq bildirib ki, ölkənin bütün hava limanları və aviaşirkətləri IATA standartlarına uyğun olaraq e-Freight sisteminə keçib.

O, beynəlxalq avtomobil daşımaları üçün rəqəmsal icazələrin tətbiqinə də ayrıca toxunaraq, Azərbaycanla birgə həyata keçirilən təşəbbüsü nəqliyyat marşrutlarında bürokratik ləngimələrin aradan qaldırılması istiqamətində mühüm addım kimi qiymətləndirib.

"Azərbaycanla əməkdaşlıqda ən böyük potensialı məhz malların izlənməsi üzrə rəqəmsal sistemlərin inteqrasiyasında və elektron sənəd dövriyyəsi platformalarının birgə istifadəsində görürük. Bu, Xəzər dənizindəki limanlardan yüklərin keçid müddətini qısaldacaq və marşrutu daha da rəqabətə davamlı edəcək", – deyə A.Nusupov qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, transsərhəd ticarətin sadələşdirilməsi və inzibati prosedurların azaldılması məqsədilə Qazaxıstan və Azərbaycanın rəqəmsal ticarət platformalarının inteqrasiyası istiqamətində artıq ilk addımlar atılıb.

"Beynəlxalq avtomobil yükdaşımaları üçün vahid rəqəmsal icazə sisteminin tətbiqi platformaların inteqrasiyasının praktikada necə işlədiyini göstərən əyani nümunədir: növbələr aradan qalxır, gözləmə müddəti azalır, təchizat zəncirinin proqnozlaşdırıla bilməsi artır. Mən əminəm ki, qeyri-sabitlik və sarsıntılarla dolu bugünkü dünyada biznesin ən çox ehtiyac duyduğu məhz budur", – deyə A.Nusupov vurğulayıb.

O qeyd edib ki, növbəti məntiqi addım gömrük inzibatçılığı sahəsində informasiya sistemlərinin inteqrasiyası olacaq.

"Hesablamalara görə, təkcə Aİİ çərçivəsində rəqəmsal əməkdaşlığın tətbiqi gömrük prosedurlarının müddətini 20–25 faiz azaltmağa imkan verəcək. Orta Dəhliz üzrə əsas tranzit tərəfdaşımız olan Azərbaycanla birlikdə isə bu effekt daha da əhəmiyyətli olacaq", – deyə nazir müavini bildirib.

A.Nusupovun sözlərinə görə, inteqrasiyanın perspektivli istiqamətləri sırasında Aktau və Ələt limanları vasitəsilə yük axınlarına dair məlumatların real vaxt rejimində mübadiləsi, elektron müşayiətedici sənədlərin (qaimələr, elektron hesab-fakturalar) qarşılıqlı tanınması, Qazaxıstan–Xəzər–Azərbaycan–Gürcüstan–Avropa marşrutu üzrə multimodal daşımaların rəsmiləşdirilməsi üçün vahid rəqəmsal "pəncərə"nin yaradılması, eləcə də hər iki ölkənin əmtəə bazarlarında qiymət vəziyyətinin monitorinqi platformalarının inteqrasiyası yer alır.

"Bizim məqsədimiz elə bir rəqəmsal mühit yaratmaqdır ki, məhsul yola salındığı andan çatdırıldığı ana qədər hər iki ölkənin sistemləri tərəfindən izlənilsin. Beləliklə, biz eyni dildə danışa biləcəyik ki, bu da xalqlarımızın türk köklərini nəzərə alsaq, məncə, xüsusi rəmzi məna daşıyır", – deyə A.Nusupov əlavə edib.

Süni intellektin tətbiqindən danışan A.Nusupov bildirib ki, Qazaxıstan texnologiyalardan biznesin və dövlətin konkret praktiki vəzifələrinin həlli üçün istifadə etməyə çalışır.

"Yəqin ki, bildiyiniz kimi, Prezidentimiz cari ili Rəqəmsallaşma və Süni İntellekt İli elan edib. Bizim üçün süni intellektin biznesin və dövlətin, o cümlədən rəqəmsal infrastrukturun konkret praktiki vəzifələrini həll etməsi çox vacibdir. Son bir neçə ilin bir neçə konkret nümunəsini göstərmək kifayətdir", – deyə o bildirib.

Onun sözlərinə görə, Milli Məhsul Kataloqunda (MMK) quraşdırılmış süni intellekt məhsulların qeydiyyatı ilə bağlı yüz minlərlə müraciəti emal edir. Təkcə moderasiya mərhələsində 749 min müraciət olub və sistem onları avtomatik rejimdə emal edir. Bu, əl ilə emalla müqayisədə tamamilə fərqli sürət və dəqiqlik təmin edir.

"Unutmaq olmaz ki, hər üstünlüyün öz mənfi tərəfləri də var. Buna görə də kibertəhlükəsizlik məsələlərinə praqmatik yanaşırıq. Bu məqsədlə informasiya təhlükəsizliyi hadisələrinin emalı üçün süni intellekt agenti tətbiq etmişik. O, hadisələr axınını təhlil edir, anomaliyaları aşkar edir, yanlış siqnalları süzgəcdən keçirir və mütəxəssislərə yalnız təsdiqlənmiş təhdidləri ötürür. Nəticədə yanlış xəbərdarlıqların sayı 70 faiz azalıb, SOC analitiklərinin yükü isə gündə minlərlə hadisədən 10–20 prioritet insidentə enib. Bu, reaktiv modeldən proaktiv kibermüdafiə modelinə keçməyimizə imkan verib", – deyə A.Nusupov bildirib.

O əlavə edib ki, Qazaxıstan hazırda MİXÜT (ОКТРУ - Malların, işlərin və xidmətlərin ümumi təsnifatı) üzrə atributiv təsnifat üçün süni intellekt agentinin tətbiqi prosesini həyata keçirir. Bu agent müstəqil şəkildə texniki spesifikasiyaların böyük həcmli məlumatlarını təhlil edir, məhsul mövqelərini müqayisə edir, nomenklatura kartlarını formalaşdırır və yoxlayır. Artıq xüsusiyyətlər üzrə 160 mindən çox kart yaradılıb, ENSTRU-nun 20 mindən artıq mövqeyinin MİXÜT ilə uyğunlaşdırılması təmin edilib.

Nazir müavini əlavə edib ki, Qazaxıstan həmçinin süni intellektin risklərin təhlili, yüklərin profilləşdirilməsi və proqnozlaşdırıcı gömrük nəzarəti üçün istifadə olunduğu ölkələrin təcrübəsini də öyrənir.

"Bunun üçün Qazaxıstanın kifayət qədər resursu var. Dövlət başçısının tapşırığı ilə yaradılmış milli “Alem.Cloud” klasteri dünyanın TOP-500 superkompüteri siyahısına daxil olaraq 86-cı yeri tutub. Bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, bizim yanaşmamız həm mütərəqqi, həm də praqmatikdir. Biz özümüzü süni intellekt agentləri ilə əvəz etməyə çalışmırıq. Onlar yüksək məqsədlərə çatmaq üçün bizə xidmət edən vasitələrdir", – deyə A.Nusupov bildirib.

Nazir müavini həmçinin vurğulayıb ki, Orta Dəhliz, yaxud Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (TBNM) son onillikdə Qazaxıstanın əsas strateji aktivlərindən birinə çevrilib.

"Rəqəmlər bunu açıq şəkildə göstərir. 2022–2025-ci illər ərzində marşrut üzrə yükdaşımaların həcmi beş dəfədən çox artıb. 2025-ci ilin yekunlarına əsasən, ümumi yük axını 4,5–4,7 milyon tona çatıb. Bunun 76 900 TEU-su konteyner daşımalarının payına düşür ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 36 faiz çoxdur", – deyə nazir müavini bildirib.

O qeyd edib ki, 2026-cı ilin birinci rübündə bu marşrutla 125 konteyner qatarı hərəkət edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 34,4 faiz çoxdur. Eyni dövrdə Sian–Ələt limanı marşrutu üzrə 85 qatar hərəkət edib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə iki dəfə çoxdur. Marşrut üzrə çatdırılma müddəti isə təxminən iki dəfə azalaraq 28–32 gündən 11–13 günə enib.

Onun sözlərinə görə, bu dəhlizin Qazaxıstan-Azərbaycan əməkdaşlığı baxımından əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirməmək mümkün deyil. Məhz marşrutun qərb istiqamətindəki əsas hissəsi Azərbaycandan keçir. Ələtdə yerləşən Bakı Limanı hazırda Xəzər hövzəsinin ən böyük limanıdır. Onun illik ötürücülük qabiliyyəti 15 milyon tona qədərdir və bu göstəricinin 25 milyon tona çatdırılması planlaşdırılır. Qazaxıstan isə öz növbəsində Aktau və Kurık limanlarını sürətlə inkişaf etdirir. Ölkənin liman infrastrukturunun ümumi ötürücülük qabiliyyətinin ildə 30 milyon tona çatdırılması nəzərdə tutulur.

Onun sözlərinə görə, bu dəhlizin Qazaxıstan-Azərbaycan əməkdaşlığı baxımından əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirməmək mümkün deyil. Məhz marşrutun qərb istiqamətindəki əsas hissəsi Azərbaycandan keçir. Ələtdə yerləşən Bakı Limanı hazırda Xəzər hövzəsinin ən böyük limanıdır. Onun illik ötürücülük qabiliyyəti 15 milyon tona qədərdir və bu göstəricinin 25 milyon tona çatdırılması planlaşdırılır. Qazaxıstan isə öz növbəsində Aktau və Kurık limanlarını sürətlə inkişaf etdirir. Ölkənin liman infrastrukturunun ümumi ötürücülük qabiliyyətinin ildə 30 milyon tona çatdırılması nəzərdə tutulur.

"Orta Dəhlizin Qazaxıstan-Azərbaycan əməkdaşlığı üçün əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirmək çətindir. Məhz Azərbaycanın ərazisindən marşrutun qərb istiqamətindəki əsas hissəsi keçir. Ələtdə yerləşən Bakı Limanı bu gün Xəzər dənizinin ən böyük limanıdır. Onun yükaşırma gücü 15 milyon tona çatır və bu göstəricinin 25 milyon tona qədər artırılması planlaşdırılır. Qazaxıstan isə öz növbəsində Aktau və Kurık limanlarını sürətlə inkişaf etdirir. Liman infrastrukturunun ötürücülük qabiliyyətinin ildə 30 milyon tona çatdırılması nəzərdə tutulur", – deyə A.Nusupov bildirib.

Nazir müavini qeyd edib ki, Prezident Kasım-Jomart Tokayev 2026-cı ildə Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) sədrliyi dövründə logistikanı inteqrasiyanın beş əsas prioritetindən ikincisi kimi müəyyən edib.

“Heç bir mübaliğə olmadan deyə bilərəm ki, Orta Dəhliz Qazaxıstan və Azərbaycanın birgə layihəsidir və onun inkişafı ilə bağlı maraqlarımız tam üst-üstə düşür. Hətta deyərdim ki, bu, gələcək nəsillərə qürurla miras qoya biləcəyimiz ortaq irsdir", – deyə A.Nusupov bildirib.

O əlavə edib ki, Azərbaycan və Qazaxıstan arasında birgə logistika strukturlarının inkişafı perspektivli əməkdaşlıq istiqamətlərindən biri olaraq qalır.

"Şübhəsiz ki, birgə logistika strukturlarına maraq hər iki tərəfdə yüksəkdir. Artıq bu gün Qazaxıstan neftinin Aktau–BTC (Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri) marşrutu ilə dəniz nəqliyyatı vasitəsilə daşınması paritet əsasda həyata keçirilir: Qazaxıstan tərəfdən "Kazmortransflot" Milli Dəniz Gəmiçilik Şirkəti, Azərbaycan tərəfdən isə ASCO iştirak edir. Bu, artıq fəaliyyət göstərən birgə logistika modelidir və onu yeni seqmentlərə də genişləndirmək lazımdır", – deyə nazir müavini vurğulayıb.

O əlavə edib ki, 2023-cü ildə "KazMunayQaz" və SOCAR Qazaxıstan neftinin tranziti üzrə strateji əməkdaşlığa dair Memorandum imzalayıblar. 2024-cü ildə isə BTC marşrutu ilə tranzit həcmlərinin mərhələli şəkildə artırılmasına dair Saziş bağlanıb. Bu marşrut üzrə daşınmaların həcmi artır: 2023-cü ildə 1,06 milyon ton, 2024-cü ildə 1,42 milyon ton, 2025-ci ildə 1,3 milyon ton təşkil edib. Cari ilin yanvar-may aylarında isə bu göstərici artıq 0,6 milyon tona çatıb.

"Konteyner və quru yük daşımalarına gəldikdə isə, Qazaxıstan və Azərbaycan 2022–2027-ci illəri əhatə edən Orta Dəhlizin inkişafı və “dar boğaz”ların sinxron şəkildə aradan qaldırılması üzrə Yol Xəritəsini imzalayıblar. Sənəd birgə logistika həllərinin inkişafını birbaşa nəzərdə tutur", – deyə nazir müavini qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, əsas istiqamətlərdən biri liman infrastrukturunun inkişafıdır. Belə ki, Aktau limanında yeni konteyner qovşağı yaradılır və bunun nəticəsində 2026-cı ilin sonunadək limanın ötürücülük qabiliyyəti 70 min TEU-dan 240 min TEU-ya çatdırılacaq. Öz növbəsində, Ələt limanında modernizasiya işləri aparılacaq və yükaşırma gücü 25 milyon tona qədər artırılacaq.

A.Nusupov bildirib ki, Avropa İttifaqının Orta Dəhlizin infrastrukturunun inkişafı üçün 2 milyard avro vəsait ayırması da birgə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsinə əlavə stimul yaradır.

"Beləliklə, bu cür qərarlar məntiqi növbəti addımdır. Hər iki ölkə zəruri infrastruktura malikdir, yük axınının artmasından faydalanır, lakin ən vacibi odur ki, hər iki dövlət ortaq keçmişə söykənərək gələcəyi birlikdə qurur", – deyə nazir müavini vurğulayıb.

A.Nusupov Milli Məhsul Kataloqunun rəqəmsal ticarətin inkişafındakı rolundan da danışıb.

"Milli Məhsul Kataloqu heç bir mübaliğə olmadan Qazaxıstan ticarəti üçün genişmiqyaslı infrastruktur layihəsidir. Qeyd etmək istərdim ki, MMK birdəfəlik nəzarət tədbiri deyil. Bu, Qazaxıstanda formalaşmaqda olan yeni ticarət arxitekturasının mühüm elementidir. MMK vahid rəqəmsal bazadır və burada hər bir məhsulun özünəməxsus 'pasportu' yaradılır", – deyə o bildirib.

"Eyni məhsul gömrükdə, statistikada və dövlət satınalmalarında müxtəlif adlarla qeyd oluna bilirdi. Bu uyğunsuzluq məlumatların təkrarlanmasına, səhvlərə və məhsulların izlənilməsində çətinliklərə səbəb olurdu. Milli Məhsul Kataloqu bu cür “rəqəmsal Babil”problemini aradan qaldırır. O, bütün məlumatları vahid platformada birləşdirir, onları standartlaşdırır və etibarlı edir. Bu isə biznesin fəaliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır və bazarı daha şəffaf edir", – deyə A.Nusupov bildirib.

"Eyni məhsul gömrükdə, statistikada və dövlət satınalmalarında müxtəlif adlarla qeyd oluna bilirdi. Bu uyğunsuzluq məlumatların təkrarlanmasına, səhvlərə və məhsulların izlənilməsində çətinliklərə səbəb olurdu. Milli Məhsul Kataloqu bu cür 'rəqəmsal Babil' problemini aradan qaldırır. O, bütün məlumatları vahid platformada birləşdirir, onları standartlaşdırır və etibarlı edir. Bu isə biznesin fəaliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır və bazarı daha şəffaf edir", – deyə A.Nusupov bildirib.

Onun sözlərinə görə, MMK-nın tətbiqi xüsusilə məhsul dövriyyəsinin sürətli olduğu, məhsulların mənşəyi və xüsusiyyətlərinin tez-tez qeyri-müəyyən qaldığı iri əmtəə ekosistemləri üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

"MMK bazarı keyfiyyətcə yeni şəffaflıq səviyyəsinə çıxarır. Vahid məlumat mənbəyi, vahid məntiq və identifikatorlar istehsalçılardan və biznesdən tutmuş son istehlakçıya qədər hamı üçün etibarlı mühit yaradır. Bildiyiniz kimi, kataloq hazırda fəal şəkildə inkişaf etdirilir. Burada artıq 30 milyondan çox məhsul qeydiyyata alınıb", – deyə A.Nusupov bildirib.

O vurğulayıb ki, MMK tətbiq edilərkən Qazaxıstan sistemi elə qurur ki, rəqəmsallaşma biznes üçün əlavə maneələr yaratmasın.

Nazir müavininin sözlərinə görə, bu məqsədlə məhsulun rəqəmsal pasportunun şirkətlərin fəaliyyətini dayandırmadan mərhələli şəkildə tətbiqi, daimi NTIN identifikatoru verilənədək müvəqqəti XTIN kodundan istifadə, həmçinin qeydiyyat zamanı məcburi xanaların sayının yeddiyə endirilməsi ilə sadələşdirilmiş prosedur nəzərdə tutulur. İlkin mərhələdə qeydiyyat üçün elektron rəqəmsal imza da tələb olunmur.

Bundan başqa, Nusupov qeyd edib ki, sistem hazırlanarkən bizneslə qarşılıqlı əməkdaşlığa xüsusi diqqət yetirilib. Onun sözlərinə görə, indiyədək yüzə yaxın görüş keçirilib və hazırda tətbiq olunan qərarların əksəriyyəti istehsalçılar və sahə assosiasiyaları ilə aparılan məsləhətləşmələrin nəticəsidir.

O, həmçinin xatırladıb ki, cari ilin yanvar ayında Maliyyə Nazirliyi və "Atameken" Milli Sahibkarlar Palatası ilə bazar iştirakçılarının müxtəlif kateqoriyaları üçün keçid müddətlərini nəzərdə tutan memorandum imzalanıb. Onun sözlərinə görə, bu müddət bizneslə izahat işlərinin aparılması, dialoqun qurulması və iştirakçıların sistemdə qeydiyyata alınması üçün istifadə olunur

"Beləliklə, biz sadəcə nəzarət sistemi yaratmırıq. Məqsədimiz sahə yanaşması əsasında biznes üçün rahat olan, məhsullar haqqında məlumatların etibarlı və dərhal istifadəyə yararlı olduğu bir sistem qurmaqdır", – deyə A.Nusupov vurğulayıb.

O bildirib ki, MMK rəqəmsal ticarət arxitekturasının üzərində qurulduğu əsas təməldir və onun təsiri çoxşaxəlidir. Ölkə daxilində bu, istehsalçıdan satış anına qədər dövlətin, biznesin və istehlakçının bütün zənciri izləyə bildiyi vahid rəqəmsal məhsul pasportudur.

Onun sözlərinə görə, bu, 2025-ci ilin dekabr ayından etibarən fəal şəkildə inkişaf etdirilən məhsulların izlənilməsi sisteminin əsasını təşkil edir.

"Rəqəmsal ticarətin inkişafı baxımından MMK bütün sistemlərin birləşmə nöqtəsinə çevrilib. Elektron qaimə-fakturalar, kassa aparatları və dövlət satınalmaları portalı ilə inteqrasiya bütün iştirakçılar arasında məlumatların fasiləsiz ötürülməsini təmin edir. Heç bir əməliyyat 'kölgədə' qalmır. Qeyd etmək istərdim ki, bu tənzimləyici mexanizm həddindən artıq nəzarət məqsədi daşımır, əksinə, ticarət üçün təhlükəsiz və etibarlı mühit yaratmağa xidmət edir", – deyə A.Nusupov bildirib.

O həmçinin vurğulayıb ki, MMK transsərhəd əməkdaşlıq üçün də yeni imkanlar yaradır.

"Vahid məhsul identifikatoru istənilən ticarət sistemi üçün anlaşılan universal 'dildir'. Məhsul Qazaxıstandan ixrac edilərkən NTIN kodu yükü müşayiət edir ki, identifikatorların qarşılıqlı tanınması şərti ilə bu da təyinat ölkəsində gömrük rəsmiləşdirilməsini xeyli asanlaşdırır. Oxşar təcrübə belə sistemləri daha əvvəl tətbiq etmiş Belarus və Özbəkistanda da mövcuddur", – deyə A.Nusupov qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, sistem həm biznes və sahə birlikləri ilə dialoq, həm də beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq çərçivəsində daim təkmilləşdirilir ki, bu da Qazaxıstanın qlobal ticarətin dəyişən qaydalarına uyğunlaşması istiqamətində növbəti addımdır.

O vurğulayıb ki, MMK-nın tərəfdaş ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın rəqəmsal platformaları ilə inteqrasiyası strateji istiqamət kimi qiymətləndirilir.

"Buradakı məntiq sadədir: əgər Qazaxıstan və Azərbaycan Orta Dəhliz üzrə əsas tərəfdaşlardırsa, məhsul identifikatorlarının sinxronlaşdırılması o deməkdir ki, yük limanımızdan çıxan andan Xəzəri keçməmiş Azərbaycan tərəfinin sistemində artıq görünəcək", – deyə A.Nusupov bildirib.

O əlavə edib ki, MMK-nın tərəfdaş ölkələrin rəqəmsal platformaları ilə inteqrasiyası bir sıra praktiki həllərin reallaşdırılmasına imkan verəcək.

Bunlara gömrük orqanlarının daxil olan yüklər barədə avtomatik əvvəlcədən məlumatlandırılması, bunun sayəsində limanlarda rəsmiləşdirmə müddətinin azaldılması, sənədlərin tərtibi zamanı təkrarlanmanın qarşısını almaq üçün məhsul identifikatorlarının qarşılıqlı tanınması, həmçinin saxta məhsullar və paralel idxala qarşı birgə mübarizə daxildir.

Nazir müavininin sözlərinə görə, vahid məlumat bazası nadürüst bazar iştirakçılarının gömrük prosedurları zamanı məhsulların təsvirini manipulyasiya etmək imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaq.

"Qazaxıstan bu istiqamətdə Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzv ölkələrlə fəal əməkdaşlıq edir və Azərbaycanla inteqrasiya xüsusi prioritet hesab olunur. Üstəlik, ölkələrimiz nəqliyyat sahəsində rəqəmsal həllərin uyğunlaşdırılması üzrə artıq təcrübəyə malikdir. Bu, möhkəm institusional baza yaradır. İnanırıq ki, yolu gedən qət edər və bizi birlikdə görüləcək hələ çox iş gözləyir", – deyə A.Nusupov vurğulayıb.

Sonda nazir müavini qeyd edib ki, ümumilikdə Qazaxıstan və Azərbaycan sənaye, energetika, aqrar-sənaye kompleksi, rəqəmsal iqtisadiyyat və logistika sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün böyük potensiala malikdir.

"Qazaxıstan-Azərbaycan əməkdaşlığının perspektivləri adətən düşünüldüyündən daha genişdir. Biz bir neçə əsas istiqamət görürük və onların hər biri müxtəlif sahələrin inkişafına mühüm töhfə verə bilər", – deyə A.Nusupov bildirib.

Onun sözlərinə görə, əsas istiqamətlərdən biri nəqliyyat-logistika sahəsidir. Orta Dəhliz inkişafını davam etdirir: cari ilin birinci rübündə yükdaşımaların həcmi illik müqayisədə 34,4 faiz artıb. Liman, dəmir yolu və rəqəmsal infrastrukturun birgə inkişafı isə qarşıdakı illər üçün hər iki ölkənin ümumi prioritetidir.

O qeyd edib ki, energetika sahəsində də böyük potensial qalmaqdadır. Qazaxıstan Bakı–Tbilisi–Ceyhan (BTC) neft kəməri ilə neft nəqlini davam etdirir. 2024-cü ildə bu marşrut üzrə tədarükün həcmi 1,42 milyon tona çatıb və tranzitin mərhələli artırılmasına dair razılaşmaya uyğun olaraq artımın davam edəcəyi gözlənilir. Eyni zamanda, hər iki ölkənin böyük potensiala malik olduğu "yaşıl" enerji sahəsində əməkdaşlığa maraq da artır.

Bundan əlavə, nazir müavini aqrar-sənaye kompleksini də perspektivli istiqamət adlandırıb. Onun sözlərinə görə, Qazaxıstan taxıl, yağlı bitkilər və ət istehsalı üzrə aparıcı ölkələrdən biridir, Azərbaycan isə böyüyən bazardır. Buna görə də ərzaq məhsulları üzrə qarşılıqlı ticarətin potensialından hələ tam istifadə olunmur.

O, sənaye kooperasiyasının perspektivlərinə də ayrıca toxunub. Onun sözlərinə görə, Qazaxıstan metallar, kimya məhsulları və emal olunmuş xammal istehsal edir, Azərbaycan isə qeyri-neft sənayesini fəal inkişaf etdirir. Bu isə birgə istehsal zəncirlərinin formalaşdırılması üçün real imkanlar yaradır.

"Qazaxıstan və Azərbaycan eyni istiqamətə – müasir, texnoloji və açıq iqtisadiyyatın qurulmasına - baxan iki dövlətdir. Ticarət dövriyyəsini 1 milyard ABŞ dollarına çatdırmaq yolumuz əslində münasibətlərimizi keyfiyyətcə yeni səviyyəyə yüksəltmək yoludur", – deyə A.Nusupov bildirib.